همه برچسبهای لیبرالهای وطنی
رضا اسدآبادی
پوپولیسم و لائیسیته؛ این دو برچسبی است که همواره لیبرالهای وطنی با آن منتقدان خود را نواختهاند. لیبرالهای ایرانی که شناخت خوبی از نفوذ مذهب در جامعه ایرانی دارند، سالهای سال با معرفیکردن اکثر گفتمانهای رقیب (عمدتا چپها) به لامذهبی و لاقیدی و بیاخلاقی، سعی کردند با ایجاد نوعی انحصار گفتمانی، مهر اندیشه خود را بر پیشانی جامعه ایران بکوبند. در این میان نئولیبرالها با سانسور مبانی فلسفی لیبرالیسم، عملا بنیانهای لائیک و سکولار لیبرالیسم را پنهان کردند. آنان نگفتند که نگاه کسانی مانند دیوید هیوم، کارل پوپر، ولتر و دیگران به دین چگونه است. آنان سعی کردند آتئیسم و خداناباوری بسیاری از نظریهپردازان پیشین و امروزین لیبرال و دست راست را «دئیسم» یا نگرشی دینی که خدا را صرفا خالق میداند و ارتباط آن را با جهان واقعی قطعشده میانگارد نشان دهند. حال که این نگاه و خوانش از مذهب در میان لیبرالهای سایر نقاط جهان چندان همهگیر نیست. لیبرالدموکراتها در ایالاتمتحده بیش از پیش با مطالباتی مانند «دفاع از سقط جنین» شناخته میشوند. بهاینمعنا میتوان لیبرالیسم ایرانی را یک لیبرالیسم سانسورشده در حوزه فرهنگی و فلسفی نامید، اما در حوزههای اقتصادی و سیاسی نیز تمام مطالب نظریهپردازان برجسته لیبرال بیان نمیشود. جان لاک که خود یک اسقف و مقام مذهبی بود، پیش از چرخشهای سکولاریستی لیبرالهای پس از خود، رسما از نظارت تامه به پارلمان دفاع میکرد. یکی از مهمترین چارچوبهای موجود در مصوبات پارلمانها از دید لاک «چارچوبهای مسیحیت» است. اما لیبرالیسم ایرانی هرگز به این بخش از اندیشههای لاک نمیپردازد و بیشتر روی آثار و مواضع آزادیخواهانه و دموکراسیخواهانه جان لاک تمرکز میکند. از سوی دیگر لیبرالها و نئولیبرالهای وطنی برچسب دیگری نیز به منتقدان میزنند: «پوپولیسم»! آنان بهدرستی پوپولیسم را نوعی«مردمفریبی» معنا کردند. وقتی رابرت موگابه، دیکتاتور زیمبابوه در میان مردم خود پول تقسیم کرد - و این عمل باعث شد ارزش پول این کشور به حدی افت کند که اسکناسهای این کشور دیگر جای صفر نداشت - این عمل پوپولیستی خوانده میشد. سیاست توزیع یارانه مساوی برای تمامی مردم که توسط احمدینژاد انجام شد، یک طرح پوپولیستی و مردمفریبانه بود. اما مسئله اینجاست که لیبرالهای وطنی در کنار اینها، دولتهای یونان، ونزوئلا و حتی دولت آلنده در شیلی را «پوپولیست» میدانند. آنها حتی«مصدق» را نیز پوپولیست معرفی میکنند. علت اینگونه برچسبزنیها تحریف حرفهای و زیرکانه مفهوم پوپولیسم است. آنان اساسا هرنوع بازتوزیع ثروت را عملی پوپولیستی میدانند. در این میان تنها اندیشههای اقتصادی و سیاسی اولترا راست و بنیادگرای بازار که توسط نئولیبرالها نمایندگی میشوند، با این عمل مخالف هستند. در این چارچوب کلیه اندیشههای اقتصادی دیگر (انواع سوسیالیسم، انواع نگرشهای اقتصادی اخلاقی و مذهبی و انواع سوسیالدموکراسی) پوپولیستی هستند؛ چراکه بهطور مثال از دید آنان توزیع رایگان مسکن از طریق ضبط ثروتهای بادآورده بخشهای مالی و سوداگرانه اشتباه است. اما لازم است پردههای تزویر پاره شود و مردم بدانند که چه گروهی مردمفریب هستند. جریانات آزادیخواه و برابریطلب در جهان عمدتا ضدیت مشخص خود را با منافع بخشهایی از جامعه بیان میکنند اما ضدیت لیبرالها و نئولیبرالها با منافع طبقات اجتماعی بیان نمیشود. حتی این مسئله بیان نمیشود که «فردریش فنهایک»، نظریهپرداز اقتصادی لیبرالهای وطنی هم یک دموکرات و آزادیخواه نبود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.