داعش و نولیبرالها
محمد آقازاده
ایدهها جهان را اداره نمیکنند، بلکه فاعلان اجتماعی برای مشروعیتبخشی به آنچه میکنند نقاب این ایده را بر چهره عملکردشان میگذارند. لیبرالیسم، کمونیسم و هر نحله فکری دیگر، هیچوقت در عمل خود را به آزمون نمیگذارند، هروقت به ایدههای تحقق یافته خرده گرفته میشود که پیامدشان با آنچه ادعا میکنند همخوانی ندارد، فوری با این توجیه روبهرو میشوند که در اجرا نتوانستهاند بهدرستی آنها را تحقق بخشند، باید به سراغ ساختارهای معیوب و افرادی رفت که جلوی آنها سد میگذارند، خلوص، یک ایده انتزاعی است که مرتب از واقعیت جلو میزند و هرگز تحقق نمییابد و باز مدعی فردای دیگر میشود که بتواند خلوصش را در عمل به تماشا بگذارد. نولیبرالیسم با مارگارت تاچر و رونالد ریگان اقتصاد کینزی را پس زد تا بتواند اقتصاد را از نقش شوم دولت پالوده کند و اقتصادی به بازار آزاد بسپارد که در رقابت باید جهان رؤیایی را تحقق بخشد، ولی این جهان رؤیایی در عمل نتایج هولناکی برجا گذاشت، سندیکاهای کارگری سرکوب شدند، دولتهای رفاه قدر و اعتبار خود را از دست دادند تا بازار آزاد خودش آن کاری را بکند که دلخواهش است، ولی هنگامی که تاچر بهنفع سرمایه، کارگران معدن را خفه میکرد هیچکس از خود نپرسید مگر استفاده از چماق دولت برای خاموشکردن متعرضان، دخالت دولت در اقتصاد نیست، مگر رقابت سندیکاها با کارفرمایان بخشی از آزادی در اقتصاد نیست، همه میدانند که سرمایهداری بدون حمایت دولت خیلی زود خود را سرنگون و نابود میکند. بحران مالی کشداری که دهه اول قرن بیستویکم را از آنِ خود کرد، تنها وقتی کمی رام شد که دولتها میلیاردها دلار، یورو و... بهنفع بانکها به بازار سرازیر کردند و بعد با صرفهجویی در خدماتی که به مردم میدادند سعی کردند اثرات تورمی این همه پول را خنثی کنند، هیچکس از نولیبرالها صدای اعتراضش بلند نشد؛ دولت چه حقی دارد در اقتصاد و منطق بازار آزاد دخالت کند. در ایران نزدیک به سه دهه است که با منطق تعدیل، خصوصیسازی و کوچکسازی، دولت بنا دارند اقتصاد را توسعه دهد، ولی در عمل بخشی به اسم خصوصیسازی امکانات دولت را از آنِ خود کردند و در عمل حجم دولت را فربهتر کردند، در عمل شبهنولیبرالهای وطنی از خود نمیپرسند چرا هر چقدر خصوصیسازی بیشتر رونق میگیرد، قیمتها واقعی میشود و تورم ارزش پول ملی را میبلعد؛ چرا تحرکی در اقتصاد مشاهده نمیشود و اوضاع بدتر میشود. این دوستان مدعیاند که مجریها بد عمل کردند، این نوع توجیه در تمام تاریخ به بازار اندیشهها عرضه میشود، ولی هیچکس خریدار آن نیست، لیبرالیسم را اگر اولویت فرد با جامعه بدانیم، آیا این خودبنیانی زمانی تحقق مییابد که انسانها متکی به انتخابهای خود باشند کجا اقتصاد آزاد با منطق بیرحمش فرصت به این خودبنیانی میدهد.آزادی در اقتصاد وقتی محقق میشود که سود بر انسانها سوار شود و از آنها سواری بگیرد. لیبرالیسم در معنای سیاسیاش خواست معقول همه ماست که آزادی را جدی میگیریم، ولی زمانی که این نحله با اقتصاد سرمایهداری و منطق سود گره میخورد، جامعه را به روابط کالایی ازخودبیگانه میکشاند که هرکس در آن گرگ آن دیگری است و در یک جامعه گرگزده آزادی تنها خوردن یا خوردهنشدن معنا میدهد، باز تکرار میکند ایدهها جهان را اداره نمیکند، مشتی سودجو اسم خود را نولیبرال میگذارند تا غارت را مشروعیت ببخشند، باید از ایدهها گناهزدایی کرد و انگشت اتهام را به سوی کسانی گرفت که به اسم لیبرالیسم جهان را از بحران لبریز میکنند و برای حل آن جنگ و خشونت را تنها راهحل میشناسند، داعشیها لیبرال نیستند، ولی به نولیبرالها فرصت گریز از پذیرفتن پیامد عملشان را میدهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.