|

نگاهی به فیلم «من دیه‌گو مارادونا هستم»

جنجال شیشه و سنگ

نگاهی به فیلم «من دیه‌گو مارادونا هستم» جنجال شیشه و سنگ سیدرضا صائمی: هرجور که به فیلم «من دیه‌گو مارادونا هستم» نگاه کنیم، آن را فیلمی غیرمتعارف می‌بینیم؛ غیرمتعارف نه به این معنا که این شکل و ساختار اساسا در سینمای جهان وجود ندارد که اتفاقا با تماشای فیلم یاد کمدی‌های پست‌مدرنیستی وودی آلنی می‌افتیم - به این معنا که این شکل از روایت و داستان‌پردازی و چیدمان خرده‌روایت‌های مختلف در یک بستر کلی و پربازیگر، شاید تا حدودی با «قاعده بازی» احمدرضا معتمدی پهلو بزند- اما درنهایت، خیلی کم در سینمای ایران تجربه شده است، ضمن اینکه این فیلم در کارنامه بهرام توکلی به عنوان نویسنده و کارگردان اثر نیز نامتعارف و متفاوت به‌نظر می‌رسد. توکلی با وفاداری به همان فضا و گفتمان روشنفکری خاص خودش و با التزام به همان قواعد و زبان سینمایی‌ای که از آن می‌شناسیم، گویی کمی از جدیت گذشته فاصله گرفته و این بار حرف‌های جدی‌اش را در بیان نوعی کمدی متفاوت تجربه کرده است. طبیعتا در این تفاوت، عناصر و مؤلفه‌های مشترک سینمای توکلی را می‌توان پیدا کرد؛ مهم‌تر از همه، حضور پررنگ ادبیات و جهان داستانی در جهان سینمایی اثرش که دقیقا با زیست- جهان ذهنی کارگردان منطبق است. حتی می‌توان ارجاعاتی به فیلم‌های قبلی خودش را در این فیلم هم بازشناسی کرد، مثلا علاقه توکلی به خود سینما و سالن آن هم در پایان‌بندی این فیلم و هم در پایان‌بندی «اینجا بدون من»، مشهود است. «من دیه‌گو مارادونا هستم» در یک فضای هیستریک و مشنگ‌زده به شکل توأمان مماس با فضای روانی/ اجتماعی جامعه معاصر ماست که یک اتفاق کوچک، یک رخداد خیلی جزئی و به‌ظاهر بی‌اهمیت، موجب شکل‌گیری یک بحران در خانواده می‌شود و جالب اینکه خود در درون قصه موجب این بحران شده، یعنی پیمان (بابک حمیدیان) در حاشیه قصه قرار می‌گیرد. همچنان‌که صابر ابر (راوی ابتدای داستان) که اساسا قصه با سرقت اثر او آغاز می‌شود، در حاشیه خط اصلی داستان قرار می‌گیرد تا شاید این دو را بتوان به همان حاشیه اصلی بزرگ یعنی دیه‌گو مارادونا و گل با دستش به عنوان عامل اصلی بحران که فرهاد در پایان قصه به آن اشاره می‌کند، وصل کرد تا درنهایت این قصه پرهیاهو و جنجالی شیشه و سنگ در جایی خارج از داستان شکل گرفته باشد. این ترسیم از مناسبات و روابط آدم‌ها در دل این بحران‌، گویی‌ تأویل فلسفی/ روان‌شناختی کارگردان از بحران در جامعه معاصر است؛ چه بحران‌های فردی، چه بحران‌های جمعی. اگرچه توکلی مهارت زیادی در روایت داستان‌های کم‌شخصیت دارد، اما در اینجا تعدد کاراکترها و درهم‌تنیدگی آنها در شلوغی فضای خانه و درگیری و بگومگوهای خانوادگی، به حدی است که خود به یک معضل در قصه بدل می‌شود. باوجود اینکه توکلی توانسته بازی خوبی از بازیگرانش بگیرد، اما به واسطه همین شلوغی، گاه مخاطب دچار سرگیجه شده و رشته قصه از دستش درمی‌رود. قصه‌ای انتزاعی در یک فضا و زبان پست‌مدرنیستی، مخاطب ایرانی را در فهم این مناسبات دچار مشکل می‌کند و اگر ریتم خوب قصه، بازی تأثیرگذار هومن سیدی و نقش گرم و دلنشین گلاب آدینه نبود، شاید فیلم در وسط این هیاهو سقوط می‌کرد. این شلوغی به حدی است که حتی دیالوگ‌های جذاب و قدرتمند فیلم نیز ممکن است در پس آن فراموش شده و در ذهن مخاطب نماند. آنچه در پس این همه هیاهو و بحران و گاه جیغ‌وفریاد به دل می‌نشیند، ترسیم جذاب و دقیق بهرام توکلی از یک فضای جفنگ شبه‌روشنفکرانه است که تمام کنشمندی‌های این‌گونه افراد را در یک موقعیت کمیک درون‌زا، باورپذیر می‌کند. مثل همیشه در اینجا نیز مرز عقل و جنون و مرز واقعیت و خیال درهم‌تنیده شده تا عمق بحران موقعیت آدم‌های قصه به‌خوبی بازنمایی شود. فیلم ضدروشنفکری نیست، بلکه ادا و اطوارهای روشنفکرنمایانه را اتفاقا از منظر یک تأویل روشنفکرانه به‌نمایش می‌گذارد. فیلم، نمایش تنش‌هایی است که از منش‌های دروغین آدمیان میان‌مایه برآمده و دنیای پوچ و متظاهرانه آنها را دست می‌اندازد. توکلی با این فیلم نشان داد فیلم‌ساز تجربه‌گرایی است که البته در درون گفتمان و هویت سینمایی خودش، تن به تجربه‌های جدید می‌دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.