|

درباره نخستین فیلم صفی یزدانیان

گمشده‌ای به نام عشق

سحر عصرآزاد

«در دنیای تو ساعت چند است؟»، عاشقانه‌ای است گرم و جذاب از آدم‌هایی که با ما و در کنار ما هستند اما به‌واسطه تن‌سپردن به حادثه عشق، شایستگی دیده‌شدن بر پرده نقره‌ای را پیدا می‌کنند. نخستین فیلم سینمایی صفی یزدانیان، با وام‌داری از تجربه فیلم‌های کوتاه او و به طور خاص‌ «قایق‌های من»، جنس و طعم خاصی از سینما، عشق، شمال و شهر رشت با آسمان معروف ابری‌اش و حتی باران را به مخاطب می‌چشاند؛ آنچنان که فاصله صندلی تا پرده سینما را درمی‌نوردد؛ فیلمی که با حضور زوج آشنای لیلا حاتمی و علی مصفا این امتیاز را دارد که شبیه هیچ‌یک از نقش‌آفرینی‌های مشترک خوشایند آنها نیست بلکه منحصربه‌فرد است و این ویژگی چیزی از ملموس و باورپذیربودن آن کم نمی‌کند. «در دنیای تو ساعت چند است؟» با یک رجعت آغاز می‌شود؛ بازگشت گلی به شهر زادگاهش رشت. البته این بازگشت فقط رجعت به گذشته و ریشه‌ها نیست بلکه جست‌وجویی ناخودآگاه برای یافتن یک گمشده است. این گمشده عشقی است که به نظر می‌آید گلی هنوز به یافتن آن در رابطه با آنتوان فرانسوی مطمئن نیست و به‌همین‌دلیل اینچنین ناگهانی و بی‌خبر تصمیم به سفر گرفته و بعد از رسیدن به فرودگاه تهران با یک تماس تلفنی آنتوان را در جریان می‌گذارد. سکونت در خانه قدیمی پدری، زیارت قبر مادر، که در خاک‌سپاری‌اش حضور نداشته، سرزدن به مکان‌های قدیمی و بازار شهر، مرور گذشته در کسوت پدر آن هنگام که گلی لباس‌های او را به تن می‌کند و با عصایی در دست در خانه قدم می‌زند، بی‌آنکه هدف بیرونی مشخصی داشته باشد، همه‌وهمه نشانه‌هایی هستند از یک جای خالی، یک علامت سؤال، یک خلأ که گلی بی‌آنکه بداند، در درون خود حمل می‌کند مثل همه ما. اما آنچه گلی را به‌عنوان یک قهرمان نمایشی، از ما که قهرمانان خاموش زندگی خودمان هستیم، متمایز می‌کند، همین حرکت و پویایی او است که به‌دنبال یافتن آنچه نمی‌داند چیست، جغرافیایی را درنوردیده تا در مغازه سلمانی بنشیند و به مردی که قبلا دوست داشته، نگاهی جدید بیندازد و خود دیروز و امروزش را تحلیل کند. تا در آش‌فروشی بنشیند و آش امروز و دیروز را مقایسه کند، موسیقی موردعلاقه‌اش را از ساز ویلن زن محلی بشنود و تابلویی هدیه بگیرد که هدیه‌کننده را نمی‌شناسد، درحالی‌که عاشقی مجنون است که در سایه او را دنبال کرده است. تا با ماشین قدیمی پدرش همراه پیرمردی غریبه به کارخانه متروک خارج شهر برود و از عشق اول مادر بشنود و قول و قرار عاشقانه‌ای که دیری نپاییده است. درواقع عشق حلقه اتصال همه مسیرهایی است که گلی در ارتباط خود با مکان، موقعیت و آدم‌های جدید به آن می‌رسد و می‌توان در زیرمتن فیلم، عشق را همان گمشده و نقطه خالی زندگی او تعبیر کرد. فرهاد عاشقی است که از کودکی در دنیای ذهنی خود، تصویری از گلی به‌واسطه جزئیات زندگی و علایق و سلایقش ساخته که هیچ‌وقت فراتر از تخیل و رؤیا نرفته است؛ عاشقی که همواره در سایه معشوق حرکت کرده و تنها وقتی گلی در فرانسه بوده، جرئت کرده این راز را با مادر او در میان بگذارد و با نزدیک‌شدن به اجزای زندگی گلی در نبودش، بودن با معشوق را تجربه کند حتی با تحمل رنج شنیدن خبرهایی از رابطه او با آنتوان. ترکیب این دو کاراکتر در کنار هم که در عین ملموس‌بودن، سویه‌هایی ناپیدا، خاص و منحصربه‌فرد دارند که شخصیت، روابط، کنش و واکنش‌ها، دیالوگ‌ها و حتی عشقشان را متمایز می‌کند، تصویری متفاوت از یک زوج را ثبت می‌کند که کیفیت رابطه‌شان به‌یادماندنی و مخصوص‌به‌خود است. در کنار این دو شخصیت محوری و کاراکترهای مکمل و فرعی که هر یک وجهی از تمایز و تازگی را به همراه دارند، در فیلم با روایتی چندگانه مواجه هستیم که تداخل و تلاقی آنها با یکدیگر ساختار و شمایل کلی فیلم را همچون شخصیت‌هایش منحصربه‌فرد و متفاوت می‌کند. در کنار خط داستانی ورود گلی به رشت و مواجهه با فرهاد، خاطرات فرهاد از روزهایی که کنار مادر گلی گذرانده، روایت می‌شود که علاوه بر جذابیت به‌عنوان اولین اعتراف عاشقانه فرهاد، این کارکرد را دارد که حسرت فروخورده گلی را که نتوانسته قبل از مرگ دمخور مادر باشد به‌نوعی پاسخ ‌دهد. در عین حال با روایت عاشق قدیمی مادر از این قول و قرار عاشقانه درگذشته، کاراکتر مادر هم بسط پیدا کرده و حضورش به جهت دراماتیک کارکرد و جذابیت بیشتری پیدا می‌کند. در میان فلاش‌بک‌هایی که به فراخور درام از ذهن هر کاراکتر به تصویر درمی‌آید و به‌خوبی جای خود را در تلفیق با خط داستانی پیدا می‌کند، با تصاویری از خواب و رؤیا و تخیلات کاراکترها مواجه هستیم که در نوع خود متفاوت و جذاب هستند. مثل تخیل فرهاد از مواجهه با آنتوان که به مغازه قاب‌سازی او آمده یا رؤیای مشترک فرهاد و گلی از قدم‌زدن در خیابان‌های پاریس و البته تصویر زن سیاه‌پوش تابلو نقاشی که در میان جنگل از او رخ‌نمایی می‌شود. این روایت چندگانه آنچنان پیوند محکمی بین کاراکترهای ملموس و درعین‌حال متفاوت قصه و تم درونی و زیرمتن فیلم ایجاد می‌کند که تصویری به‌یادماندنی از عاشقانه‌ای نامتعارف بر بستری آشنا و قابل باور ثبت می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.