|

روزی که رؤیای نوعثمانی به بایگانی تاریخ سپرده شد

اردشیر زارعی‌قنواتی: روز تاریخی برای ترکیه فرا رسید و در انتخابات این کشور نتایجی رقم خورد که شاید برای همیشه رؤیای نوعثمانی «رجب طیب اردوغان» را به بایگانی تاریخ سپرد. حساسیت این دور از انتخابات به اندازه‌ای برای تاریخ و مردم این کشور اهمیت داشت که 86 درصد از واجدان شرایط را به پای صندوق‌های رای کشاند. آنچه بیش از همه توانست معادلات سنتی و رؤیای اردوغان را به کابوس تبدیل کند، بدون شک پیروزی بزرگ حزب چپ کردی «دموکراتیک خلق‌ها» بود که با گذشتن از حد نصاب 10 درصدی، توانست وارد پارلمان کشور شود. وضعیت آرای این حزب از آنجا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که برخلاف دفعات پیش، این حزب بیشترین آرا و کرسی‌های پارلمانی خود را از سبد حزب حاکم عدالت و توسعه ربود و تقریبا اردوغان را از دایره قدرت بیرون راند. عبور کردها از اسلام‌گرایی اردوغان، یک واقعه تاریخی در حیات سیاسی این کشور تلقی می‌شود که از یک طرف استان‌های با اکثریت ساکنان کرد را از نفوذ حزب «عدالت و توسعه» خارج کرده و از طرف دیگر، به پراکندگی کردها و استفاده احزاب بزرگ ترکیه به‌خصوص حزب عدالت و توسعه از این اهرم را برای همیشه پایان داد. وحدت بین کردها حول حمایت قاطع از حزب دموکراتیک خلق‌ها، موجب می‌شود تا در آینده، این اقلیت بزرگ به یک قطب اصلی در معادلات سیاسی کشور تبدیل شده و یک‌دستی نظام حکومتی ترکیه را از نادیده‌گرفتن حقوق اقلیت‌های قومی زیر پوشش دروغین «ملت ترک»، منتفی کند. از آنجا که پارلمان ترکیه شامل 550 کرسی است، عدالت و توسعه برای تشکیل دولت نیاز به کسب حداقل 276 کرسی دارد. این برای حزب عدالت و توسعه که در طول 13 سال گذشته همواره اکثریت مطلق پارلمانی را در اختیار داشته و احتیاجی به ائتلاف با دیگر احزاب نداشت، یک شکست تلخ است، چراکه درست در زمانی اتفاق می‌افتد که اردوغان به‌عنوان رهبر معنوی این حزب، این بار عزم خود را جزم کرده بود تا با کسب اکثریت مطلق بتواند تغییرات اساسی در قانون‌اساسی برای تبدیل نظام پارلمانی به نظام ریاستی را با تصویب مجلس عملی کرده یا در صورت عدم این امکان، با کسب 330 کرسی حداقل به لحاظ قانونی بتواند تغییرات در قانون‌اساسی را به همه‌پرسی بگذارد. با ورود حزب دموکراتیک خلق‌ها به پارلمان برخلاف دوره‌های قبل که به‌دلیل عدم عبور احزاب کوچک از مرز حدنصاب 10درصدی، حدود 21 درصد آرای حزبی از گردونه پارلمانی خارج شدند و بیشترین سهم آن به حزب عدالت و توسعه رسید، این بار، تنها حدود چهار درصد از آرا از گردونه خارج شد و تقریبا همه احزاب واردشده به پارلمان، آرای کامل رأی‌دهندگان را کسب کردند.هم‌اکنون با لحاظ نتایج به‌دست‌آمده، می‌توان چند سناریو را مطرح کرد؛ هر چند در حوزه سیاست از قبل نمی‌توان هیچ حکم قطعی‌ای صادر کرد، اما به‌ لحاظ شرایط و هژمونی رقابت بین احزاب موجود در پارلمان جدید ترکیه، می‌توان سناریوهایی را در حوزه منطق سیاسی پیش‌بینی کرد: 1- هیچ حزبی به غیر از حزب عدالت و توسعه، امکان تشکیل دولت را به ‌دلیل چیدمان موجود نخواهد داشت. سه حزب اپوزیسیون به‌دلیل منافع کاملا متضاد و غیرقابل عبور بین حزب ناسیونالیست «حرکت ملی» با حزب دموکراتیک خلق‌ها، نمی‌تواند اتحاد سه‌جانبه‌ای را به رهبری حزب «جمهوری‌خواه خلق» شکل دهد. 2- حزب عدالت و توسعه با کسب 258 کرسی می‌تواند در صورت عدم توافق با تشکیل دولت ائتلافی، به شرط عدم مخالفت احزاب دیگر یک دولت اقلیت تشکیل دهد. 3- حزب جمهوری‌خواه خلق به‌عنوان بدیل آلترناتیوی حزب عدالت و توسعه، تحت هیچ شرایطی در موقعیت فعلی که اردوغان در سراشیبي سقوط افتاده است، وارد ائتلاف با این حزب نخواهد شد. 4- هرچند «صلاح‌الدین دمیرتاش»، رهبر حزب دموکراتیک خلق‌ها، بلافاصله بعد از اعلام نتایج، به‌صراحت گفت با اردوغان ائتلاف نمی‌کند، اما در صورت اعطای امتیازات قابل توجه در مورد حقوق کردها و مطالبات جنبش‌های مدنی و چپ، امکان اتحاد وجود دارد. 5- از آنجا که حزب حرکت ملی یک حزب به‌شدت راست‌گراست، در صورت چراغ سبز اردوغان برای فشار بر کردها و دست‌کشیدن از تغییر قانون‌اساسی، می‌تواند کاندیدایی برای ائتلاف باشد. جدا از تأثیرات مثبت داخلی‌ای که انتخابات اخیر پارلمانی ترکیه می‌گذارد و راه را برای برخورد با فسادهای باند اردوغان بازتر می‌کند و رسانه‌ها نیز از زیر فشار حکومتی تا حدودی خارج می‌شوند، در حوزه سیاست خارجی نیز یکه‌تازی اردوغان در منطقه به‌خصوص سوریه کاهش می‌یابد و حمایت‌های این کشور از گروه‌های اسلام‌گرای ستیزه‌جو، همچون «داعش» و جبهه «النصره»، کاهش قابل ملاحظه‌ای می‌یابد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.