|

اروپا و ضد اروپا

یوشکا فیشر* ترجمه: نوژن اعتضادالسلطنه

از سال 2008 میلادی اززمانی‌که بحران مالی بین‌المللی به نقطه اوج خود رسید، اتحادیه اروپا با بحران‌های پیاپی مواجه بوده است: از گسترش بحران در یونان گرفته تا انتقام‌جویی روسی در اوکراین و بحران پناهندگان در مدیترانه که به‌طور جدایی‌ناپذیری در پیوند با بحران منطقه‌ای در خاورمیانه و جنگ‌های متعدد در قاره آفریقا بوده‌اند. دامنه چنین بحران‌هایی تا نهادهای اتحادیه اروپا نیز امتداد یافته‌ و فراتر از آن محدودیت‌های اتحادیه اروپا در واکنش ضعیف به این مسائل را نشان داده‌اند. ناکارآمدی در نهادها و ساختارهای موجود در مواجهه با تهدیدات امروزین، مخاطره‌ای جدی برای مشروعیت اتحادیه اروپاست. به همین دلیل است که شهروندان اروپایی معتقدند اتحادیه اروپا به‌وضوح قادر به حل مشکلات نیست یا تمایلی به آن ندارد. یکی از نتایج این موضوع کاهش حمایت از اتحادیه اروپا در میان رأی‌دهندگان کشورهای عضو آن اتحادیه است. کاهش حمایت می‌تواند در طول دو سال آینده سرعت یابد. درحال‌حاضر، به نظر می‌رسد بریتانیا در سال 2016 میلادی همه‌پرسی برای تصمیم‌گیری به‌منظور ماندن در اروپا برگزار خواهد کرد. این همان خواسته‌ای است که حزب چپ‌گرای رادیکال سیریزا نیز در یونان برای فرار از تبعات اصلاحات اقتصادی آن را دنبال می‌کند. نتایج انتخابات اسپانیا در پاییز آینده نیز می‌تواند باعث به‌قدرت‌رسیدن جریاناتی شود که حامی چنین رویکردی هستند.بدیهی است که این وضعیت در صورت باقی‌ماندن بریتانیا به عنوان بخشی از اتحادیه اروپا و راضی‌شدن اسپانیا به حفظ وضع موجود یا متقاعدشدن برای تغییرات میانه‌رو‌تر، می‌تواند وضعیت مثبت‌تری برای اتحادیه اروپا در مقایسه با شرایطی باشد که برای مثال، حزب سیریزا در یونان به دنبال آن است. بااین‌حال، بدترین سناریو برای اتحادیه اروپا افزایش تمایل به «گرزیت» (خروج یونان از منطقه پولی یورو) و «برزیت» (خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا) است. نتیجه‌ای مشابه یونان در انتخابات پیش‌روی اسپانیا نیز می‌تواند بر تقویت چنین وضعیتی دامن بزند.در چنین وضعیتی موجودیت و ماهیت اتحادیه اروپا در معرض تردید و در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته است؛ چراکه سایر کشورهای عضو آن اتحادیه نیز احتمالا به فکر بازنگری در ماندن در اتحادیه اروپا و یا برنامه‌ریزی برای آینده پس از اتحادیه اروپا خواهند بود. درواقع، در چنین وضعیتی نیروهای ملی‌گرا و بدبین به اتحادیه اروپا در کشورهای عضو اتحادیه، موفقیت‌های بیشتری کسب خواهند کرد و در کارزارهای انتخاباتی خواسته مرکزی خود را حول محور خروج کشورهای متبوعشان از اتحادیه اروپا قرار خواهند داد. به عبارت دیگر، نزدیک به 90 سال ادغام اروپایی و کل پروژه اروپایی ممکن است در روندی معکوس قرار گیرد.همراهی و الگوبرداری از خروج یونان از منطقه پولی یورو و خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا و تبعات آن نه‌تنها برای ثبات منطقه پولی یورو که برای تداوم موجودیت اتحادیه اروپا خطری جدی خواهد بود و احتمالا این بزرگ‌ترین تهدید برای اروپا از زمان پایان جنگ سرد است. دراین‌میان، رهبران اروپایی باید به شکست خود در مواجهه صحیح با بحران‌ها اذعان کنند.علاوه‌براین، بحران داخلی اروپا خطری برای وضعیت ژئوپلیتیک منطقه است. اگرچه وجود تهدیدات خارجی احتمالا باعث افزایش همکاری بین دولت‌های اتحادیه اروپا خواهند شد، بااین‌حال، این موضوع به‌تنهایی برای حفظ یکپارچگی آن اتحادیه کافی نخواهد بود، به‌خصوص آنکه روسیه در تلاش است با تقویت جریان‌های ملی‌گرا و بدبین به اتحادیه اروپا و نیروهای بیگانه‌ستیز در کشورهای اروپایی در میان دولت‌های عضو اتحادیه تفرقه ایجاد کند.جلوگیری از فروپاشی اتحادیه اروپا نیازمند ارائه راه‌حلی راهبردی و استراتژیک به‌منظور حل بحران یونان است. یونان نیازمند پول و اصلاحات است و این موضوع هر چه سریع‌تر در منطقه پولی یورو و اتحادیه اروپا باید انجام شود. دولت‌های مستقر در آتن، بروکسل و حتی برلین نمی‌توانند با یونانی با دولت و اقتصادی ورشکسته زندگی کنند. ادامه بازی پوکر میان دولت و تروئیکا (کمیسیون اروپایی، بانک مرکزی اروپایی و صندوق بین‌المللی پول) به همه طرف‌های دخیل آسیب می‌رساند و این آسیب بیش از همه متوجه کل اروپا خواهد بود. این وضعیت فقط با ارائه کمک‌های مالی تازه به یونان، پایان خواهد پذیرفت؛ گزینه مقابل اما غوطه‌ورشدن اروپا در یک فاجعه حتمی خواهد بود.اگر بتوان از خروج یونان از منطقه پولی یورو جلوگیری کرد (موضوعی که باید در صدر اولویت‌های اتحادیه اروپا قرار گیرد)، می‌توان چالش خروج احتمالی بریتانیا از اتحادیه اروپا را با دلهره کم‌تری برطرف کرد. البته باید اشاره کرد که مخاطراتی میان بریتانیا و اتحادیه اروپا وجود دارد؛ در واقع، خطر اصلی برای «دیوید کامرون» نخست‌وزیر بریتانیاست، چراکه اسکاتلند قطعا الگوی «برزیت» یا همان خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا را نخواهد پذیرفت و این موضوع آینده بریتانیا را در معرض خطر قرار خواهد داد.در نتیجه، با وجود اینکه کامرون در حفره‌های مشکلاتی گرفتار شده که خود نیز در ایجاد آن نقش داشته است، بااین‌حال، اتحادیه اروپا باید نشان دهد در گفت‌وگو با بریتانیا از انعطاف‌پذیری لازم برخوردار است تا در نتیجه آن اصول اساسی اتحادیه با تهدید مواجه نشوند. بریتانیا می‌تواند از شرکت بیشتر در سیاست‌های اتحادیه اروپا (از جمله برخورداری از شرایط منطقه پولی یورو) خودداری کند و رهبران اتحادیه نیز می‌توانند به راه‌حلی دست یابند که به بریتانیا درباره تأثیر منطقه پولی یورو بر بازار واحد اطمینان دهد. در‌صورتی‌که مذاکرات همراه با خطر «برزیت» و «گرزیت» به‌طور‌مؤثری پیش رود، اتحادیه اروپا می‌تواند اتحاد درونی خود را تقویت کند و تمرکز خود را بر مقابله با بحران اوکراین و سیاست تجدیدنظرطلبانه کنونی روسیه قرار دهد که در نتیجه آن، موفق به دفع تهدیدات کنونی برای موجودیتش خواهد بود. در واقع، اتحادیه اروپا می‌تواند از این آزمون قدرتمندتر از گذشته و سربلندتر بیرون اید. این سناریوی محتمل برای امروز نیست، بلکه اگر اروپا عزم لازم برای تحققش را داشته باشد، می‌تواند به آن دست یابد. فقط در این صورت است که دیر یا زود می‌توان از تبعات هزینه‌های یک شکست احتمالی جلوگیری کرد.

* وزیر خارجه پیشین آلمان

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.