|

جام معرفت

فخرالسادات محتشمی‌پور - فعال زنان

فریده ماشینی در تاریخ سیاسی-‌اجتماعی کشورمان به‌ویژه در فصل مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان ایران، نام‌آور و ماندگار است. فعالیت‌هایش از همان سال‌هایی که شاگرد دبیرستان هدف تهران بود آغاز شد و پس از آن، هم‌زمان با پوشیدن جامه معلمی، سخاوتمندانه هر آنچه آموخته بود، در اختیار شاگردان خویش گذاشت و درعین‌حال هرگز از یادگیری بازنماند. قرآن‌پژوهی این بانوی ژرف‌اندیش در کنار تحصیل در رشته مهندسی شیمی و علوم پایه، او را به ترویج اسلام رحمانی واداشت. اسلامی که جز به سلم و صفا و گفت‌وگو و تفاهم و اجماع فرانمی‌خواند و جز مهر و رحمت و رأفت و سعادت به آدمی هبه نمی‌کند؛ این مهندس شیمی چون دردهای جامعه را خوب می‌شناخت و خود اهل درد بود، ترجیح داد ادامه تحصیلاتش در رشته جامعه‌شناسی باشد و با شناختی که از موقعیت زنان جامعه‌اش داشت، گرایش مطالعات زنان را انتخاب کرد تا فهم نوینی را که از علوم دینی و قرآنی داشت با برداشت‌های حاصل از مطالعات جامعه‌شناسانه نسبت به جایگاه سیاسی، فرهنگی و اجتماعی زنان پیوند دهد و به این شکل با ممتازکردن نقش سیاسی- اجتماعی زنان، کوشید کرامت و منزلت زنان را موردتوجه و اهتمام قرار دهد.

حضور او در برخی جایگاه‌های تصمیم‌سازی نیز فقط با همین انگیزه و دغدغه بود. کسانی که فریده ماشینی را می‌شناسند، به این نکته معترف‌اند که او هرگز هیچ پست و جایگاهی را به صندلی معلمی خویش رجحان نداد و با اینکه فرصت‌های زیادی در این زمینه برایش وجود داشت، همه پیشنهادات را رد می‌کرد و فقط مسئولیت مشاوره و کارشناسی را می‌پذیرفت. او معتقد بود: «می‌توان قرائت‌ها و برداشت‌هایی از دین را به جامعه عرضه کرد که در عین حفظ دینداری، آگاهی جدید جنسیتی ناشی از تغییرات اجتماعی را به رسمیت شناخته تا حتی‌الامکان از تعارض بین هویت دینی و هویت جنسیتی اجتناب صورت گیرد و مانع از قطبی‌شدن دینداری با مدرنیته شود که این مهم می‌تواند با جلوگیری از رادیکال‌شدن فضای حاکم بر جامعه نسبت به مسائل زنان، بهبود نسبی موقعیت و دستیابی به حقوق واقعی آنان در اجتماع یاری رساند». فریده ماشینی دردانه‌ای بود که در عصر غفلت از حقوق انسان‌ها، قرآن را به دست گرفته و منادی صلح و برابری و آزادی برای همه خواهرانش در جهان شد. او عمری را در محضر بزرگ بانوی زمانه ما یگانه عضو زن مجلس خبرگان و مفسر نواندیش کلام وحی، استاد منیره گرجی سپری کرد. اما با وجود علم و دانش بی‌کران استاد بدان بسنده نکرد و اندیشه‌ورزی و پرسشگری را با شاگردی عجین کرد تا ناگفته‌هایی به زبان آید که خود می‌توانست حلال بخشی از مشکلات امروز نسل جوان زنان مسلمان باشد. برای شناخت فریده ماشینی باید تلاش بسیار کرد. خانواده او و به‌ویژه همسر وفادارش که همراه زندگی او بود و امانتدار اندیشه‌های نانوشته‌اش، پس از درگذشت او مساعی خویش را مصروف جمع‌آوری کلیه آثار و نوشتار و گفتار او کرده که بخشی از آن در نشست‌های علمی ماهانه در سال اول وفات این بانو و بخشی دیگر در قالب کتاب منتشر شده است. کتاب «زن، نواندیشی دینی و سرمایه اجتماعی» حاوی مجموعه گفتارها و نوشتارهای فریده ماشینی درباره زنان است که در 13 گفتار همراه با پیش‌گفتاری از دکتر هادی خانیکی و زندگی‌نامه وی توسط مؤسسه پژوهشی فرهنگی بانوی مهر در خردادماه 1394 منتشر شده است. دوستان و شاگردان وی نیز از پای ننشسته‌اند و کتاب جام معرفت، گزیده‌ای از بیانات او در کلاس‌های تفسیرالمیزان، حاصل تلاش‌های ایشان است. خدای را شاکریم که صدای حق‌طلبانه امثال فریده ماشینی جوانه امید را در دل نسل جوان زن ایرانی رویاند و خدای را شاکریم که به ما توفیق مصاحبت با این بنده کمال‌یافته‌اش را داد تا از او بیاموزیم و راهی را که به سرمنزل کمال رهنمون می‌شود، بشناسیم و اینک به شکرانه این نعمت‌ها از او می‌خواهیم ما را در راه حقیقت، پابرجا و ثابت‌قدم بدارد و ترس از خار مغیلان را مانع ما برای ادامه مسیر پرچالش تحقق عدالت و برابری جنسیتی که همانا ترجمان برابری انسان‌هاست، قرار ندهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.