|

تازه‌های ققنوس

ترجمه مدخل‌های دایره‌المعارف فلسفی استنفورد ادامه دارد و نشر ققنوس هر هفته چند عنوان جدید از این مجموعه را روانه بازار می‌كند. در كنار آن می‌توان به كتاب‌های دیگری نیز اشاره كرد كه به تازگی چاپ شده است.

آرامش در نظام اخلاق رواقی فلسفه رواقی تأثیرگذارترین جریان اخلاقی فلسفی در طول تاریخ است که 500 سال به درازا انجامید و از دوره فروپاشی امپراتوری اسکندر مقدونی در ۳۰۰ سال قبل از میلاد مسیح، تا ۲۰۰ سال بعد از میلاد مسیح ادامه داشت. اخلاق رواقیون از این عقیده سرچشمه می‌گیرد كه عقل قوه اختصاصی تشخیص انسان است و تسلیم‌شدن به انفعالات نفس، نشانه ضعف و علامت شكست در به تسخیر درآوردن حس است. اخلاق رواقی بی‌تفاوتی كامل را نسبت به اوضاع و احوال خارجی حیات و نسبت به تجربه‌های نفس پرورش می‌دهد. اما در این کتاب بیش از توضیح فلسفه رواقی‌گری با آموزه‌های اخلاقی این مکتب برای زندگی عملی و به‌خصوص زندگی همراه با آرامش در دوران پرتنش کنونی مواجهیم؛ نظیر چگونگی مقابله روانی با توهین دیگران، مقابله با افکار و احساس‌های منفی سالمندی، وسوسه ثروت و شهرت و .... . در حقیقت این کتاب را باید در ادامه دستورالعمل‌های خلاصه و مفید برای رسیدن به زندگی آرامش‌بخش شبیه آنچه در اقبال به برخی نظام‌های اخلاقی همچون ذن و بودای شرقی دیده می‌شود، خواند. معرفت‌شناس فرصت‌طلب؟ فلسفه علم آلبرت آینشتاین، عنوان بیست‌و‌یکمین مدخل از مجموعه دانشنامه فلسفی استنفورد است. آینشتاین پرآوازه‌ترین فیزیک‌دان قرن بیستم است؛ اما سهم او در فلسفه علم قرن بیستم کمتر شناخته شده است، هرچند اهمیت آن کم از دستاوردهای او در فیزیک نبوده است؛ اما از یک فیزیک‌دان-فیلسوف چه نوع فلسفه‌ای را می‌توان انتظار داشت؟ چیزی که نباید از فیزیک‌دانی که از استعداد و توانایی‌های فلسفی برای کمک‌گرفتن در حل مسائل بنیادی فیزیک استفاده می‌کند انتظار داشت، یک فلسفه ساختارمند و سیستماتیک است؛ ولی شاید بتوان نسبت آینشتاین را با معرفت‌شناسی بررسی كرد. آینشتاین در مقام یک معرفت‌شناس ساختارگرا و نظام‌مند به گونه‌ای فرصت‌طلب جلوه می‌کند: «او تا زمانی که در تلاش برای توصیف جهان مستقل از تأثیر احساسات و ادارکات شخصی خود است یک واقع‌گرا است و تا جایی که به مفاهیم و نظریه‌ها به عنوان ابداعات آزادانه روح بشر نگاه می‌کند یک ایده‌آلیست است و تا جایی که مفاهیم و نظریاتش را تنها برای توجیه تجهیز آرایه‌ای منطقی از رابطه میان آزمون‌های حسی به‌کار می‌گیرد، یک تحصل‌گرا (پوزیتیویست) است. پیشرفت در دوران روشنگری برخی از عمیق‌ترین نقدها بر آموزه پیشرفت را که از قرن هفدهم و دوران روشنگری آغاز شده بود، می‌توان در حین و بعد از فجایع و آشوب‌های قرن بیستم دید. تئودور آدورنو اخلاق صغیر را که مجموعه‌ای از قطعات کوتاه است در طول جنگ جهانی دوم و بعد از آن نوشت. این اثر به موضوعات متنوع و مرتبط به هم درباره فاشیسم، سرمایه‌داری و جنگ جهانی دوم و تأمل حول مفهوم ایده پیشرفت می‌پردازد. نظر این متفکر به همراه دیگر منتقدان ایده پیشرفت در مدخل بیست‌و‌دوم از مجموعه دانشنامه فلسفی استنفورد آورده شده است. حامیان فلسفی پیشرفت مدعی هستند وضعیت بشر در طول تاریخ بهبود یافته است و در آینده نیز این روند ادامه خواهد داشت. آموزه‌های پیشرفت، اولین‌بار در قرن هجدهم در اروپا ظهور کرد و مظهر خوش‌بینی اروپا در آن دوره است. در قرن نوزدهم بود که اعتقاد به پیشرفت به اوج خود رسید؛ اما در قرن بیستم بسیاری از متفکران، بعد از وقایع فجیعی مانند دو جنگ جهانی، هولوکاست و کاربرد سلاح‌های اتمی منکر اندیشه پیشرفت شدند. اصلاح‌گر کلیسا نیکولاس کوزایی نام مدخل بیست‌و‌سوم از مجموعه دانشنامه فلسفی استنفورد است. نیکولاس کوزایی (نیکولاوس کوسانوس) (۱۴۰۱-۱۴۶۴) از مهم‌ترین متفکران آلمانی قرن پانزدهم و درعین‌حال از متولیان و اصلاحگران کلیسا و یکی از کاردینال‌ها بوده است. تلاش مادام‌العمر او اصلاح کلیسای جهانی و کلیسای رم و وحدت‌بخشیدن به آنها بود. زندگی فعال او را در مقام متولی کلیسا و اسقف می‌توان در چند، صد موعظه‌ لاتینی، و اندوخته‌ نظری‌تر او را در نوشته‌هایش در زمینه کلیسا‌شناسی، وحدت‌گرایی کلیسایی، ریاضیات، فلسفه و الهیات مشاهده کرد. کامل‌ترین مجموعه آرای کوزایی در باب واقعیت را می‌توان در شناخته‌شده‌ترین اثرش با نام در باب جهل آموخته یافت. او در این کتاب به کنکاش در چهار واقعیت مسلم که در سنت اندیشه مسیحی یافت می‌شود می‌پردازد: خدا، عالم طبیعی، مسیح و آدمیان. ناخوشنامی و خوشنامی شوخی درحالی‌که درباره چگونگی شکل‌گیری شوخی در میان انسان‌های نخستین چیزی جز حدس و گمان در اختیار نداریم، می‌دانیم که در قرن ششم پیش از میلاد، یونانی‌ها آن را در آیینی به نام کمدی نهادینه کرده بودند و این آیین، همراه با قالب نمایشی متضادی به نام تراژدی به‌اجرا درمی‌آمد و هر دو بر بنیاد نقض الگوهای ذهنی قرار داشتند و در هر دو جهان عرصه کشاکشی است میان منظومه‌های ناسازگاری که در آن، انسان‌ها در سایه ناکامی، نادانی و مرگ زندگی می‌کنند. فلسفه‌‌ شوخی عنوان مدخل بیست‌و‌چهارم از مجموعه دانشنامه فلسفی استنفورد است. اگرچه نزد بیشتر مردمان شوخی ارزشمند است، فیلسوفان کمتر درباره آن سخن گفته‌اند و آنچه بیان کرده‌اند عمدتا انتقادی است. سه نظریه سنتی خنده و شوخی یعنی نظریه خودبرتربینی، نظریه رهاسازی و نظریه ناسازگاری در این کتاب مورد بررسی قرار گرفته است، در کنار این نظریه که شوخی از بازی پرخاشگری ساختگی در میمون‌ها سربرآورده است. فهم شوخی به منزله‌ بازی به مخالفت با اعتراضات سنتی به آن کمک می‌کند و برخی فواید آن را آشکار می‌کند، ازجمله فوایدی که میان شوخی و خود فلسفه مشترک است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.