نگاهی به وضعیت سالنهای تئاتر
گر تن بدهی
محسن قصابیان
پریشب ظرفیت سالن ما کامل بود؛ 51 نفر. همه بهجز شش میهمان بلیت خریده بودند. آنهم در روز یکشنبه که بنا به سنت، روز مناسبی برای تئاتر نیست. بهگمانم برای سالنی خصوصی که تعریف مشخصی برای سطح کارهای ارائهشده در این سالنها ندارد؛ من و گروه اجرائی باید 10، 12 شب صبر میکردیم تا با حضور مخاطب روبهرو شویم. سالن، تابلو ورودی ندارد. که ایکاش میداشت. با پنج هزار تراکت و بیشمار پوستر و چه و چه باز دوستی میگفت خبر نداشتم تئاتر بر صحنه بردهای. میدانید چرا؟ چون در سالنهای مرسوم و مشخص اجرا نکردهام. قصد کردهام حامی بخش خصوصی باشم و لااقل نام من از دعواهای بیشمار متقاضی اجرا در محدوده سالنهای دولتی و نیمهخصوصی خط بخورد. هزینهاش را هم، چه مادی و اعتباری میپردازم. اما مهمتر از همه اینها و بحث امکانات که لازمه سالن تئاتر است و نمیتوان از تئاتر خصوصی با بضاعت کمش انتظار بالایی داشت، آنچه تماشاگر را به سالن میکشاند، سابقه اجراهای موافق یا بهتر است بگوییم اجراهایی با مؤلفههای خاص و مشترک است. این نکته باعث میشود مخاطب نوع میثاق و قرارداد خود را با یک سالن خاص بداند؛ مشابه تعریفی که با شنیدن تالار وحدت در ذهن ایجاد میشود. راهی طولانی تا شکلگیری تئاتر خصوصی داریم که امیدوارم با حمایت بخش خصوصی و تسهیل مفاد و لایحه و طرحهای لازم برای تشویق بخش خصوصی در سرمایهگذاری برای فرهنگ و هنر و بهخصوص تئاتر، تن نحیف تئاتر جان بگیرد. علاوهبراین حمایت دولت از تئاتر، که به جان خودم قسم در تمام ممالک، تئاتر همچون دیگر گونههای اجرا از ورزش و مراسم آیینی و موسیقی و گیم و...، کمک دولتی و سوبسید دریافت میکند. اجرای تئاتر، فروش یخچال و کامپیوتر و مواد خوراکی و پوشاک نیست که صبح کرکره مغازه را بالا بکشی و منتظر باشی و شب نشده، دخلت بهقدر تلاش روزانه پر باشد. کار فرهنگی محتاج زمان است. اخت تماشاگر با سالنی که امکانات ندارد، اما شاید بسیار بیشتر از سالنهای شیک و رسمی نیاز مخاطب را برطرف کند، محتاج صبر و زمان است. میگویید ریزش مخاطب! کدام مخاطب؟ چقدر بوده و چقدر شده؟ چه قشر و طبقه و طیفی به تماشای تئاتر میآمدهاند و حالا چه قشری میآیند یا نمیآیند؟ ارائه نظریه راحت است. اصل در دیدگاه آکادمیک، مراحل اثبات نظریه است. آمار میخواهد و دلیل و منطق. به گمانم تماشاگر ما فرقی نکرده؛ همان است که بود. گاهی یک جریان منفرد توسط یک کارگردان یا گروه اجرا حضور مخاطب بیشتری را حادث میکند. این قاعده نیست. استثناست. آنچه بیشتر به چشم میآید، استفاده از چهرههای تلویزیونی و سینمایی برای رونق تئاتر است که میتواند باشد، اما همه توان تئاتر نیست. تئاتر اگر خوب باشد و جریان تئاتری مستمر، فارغ از حضور یا عدم حضور چهره، میل و رغبت حضور در سالن را برای مخاطب فرهیخته ایجاد میکند. اما افسوس که تئاتر دولتی و نیمهخصوصی و حتی خصوصی ما برای فروش بلیت که گویی اصل خوبی یا بدی اجرای تئاتری است، تنها به همین حضور چهرههای تلویزیونی بسنده میکند. اگر تئاتر قرار است مشابه برنامههای تلویزیونی باشد، اگر تئاتر قرار است متأثر از رسانه جمعی مشابه تلویزیون باشد؛ اصلا چرا باید باشد؟ تلویزیون که هست. تئاتر قرار است در نوعی از حضورش تلنگر بزند، روح زمانه را منعکس کند، سؤال ایجاد کند و شیوههای نوین و بکر تازه ارائه دهد که تلویزیون و سینما را یا حتی شاید ادبیات را هم متأثر کند. این امر نیازمند صبر است و اینکه تنها مترمان برای خوبی و بدی تئاتر حضور مخاطب نباشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.