|

تکه‌‌هایی از یک دشت

انکار نمی‌توان کرد هنر مدام در پی یافتن زیبایی است. این زیبایی یا خلق‌شدنی یا احیاشدنی است. به این صورت که زیبایی بوده است و از دست ‌رفته و اکنون هنرمند در پی احیای آن، یا یافتن رد و نشانی از آن، محیط پیرامون خود را می‌جوید و می‌کاود. کاویدن و جستن، عمل هنرمند است و حال آنکه در خلق یا احیا چقدر موفق باشد، این به ساحت، درجه و مرتبه هنرمند برمی‌گردد که چقدر تلاش کرده، مایه گذاشته و استعداد به خرج داده است تا آنچه باید، به‌منظر عمومی کشیده شود. عکاسی همواره از روحیه جست‌وجو‌گری بالایی برخوردار بوده است. به این‌گونه که لنز دوربین مثال چشم‌های انسان مدام در حال دودو‌کردن، کاویدن و نگاه‌کردن است تا مطلوب گمشده یا دیریافته یا کمتردیده‌شده را بیابد. مطلوب برای هر هنرمندی یا کسی که پشت دوربین قرار می‌گیرد، از جنبه‌های متفاوتی برخوردار است. به گالری محسن و کارهای محسن شاهمردی که نگاه می‌کردم، دقیقا این حس جست‌وجوگری دوربین را دیدم. عکاس در این کارها بسیار به گذشته برگشته و در شهر‌های امروزین، سراغی از دشت‌های فراخ و رودهای پرآب و مناظر زیبا را گرفته است؛ تکه‌هایی از زیبایی طبیعی جغرافیایی که اکنون چهره کاملا متفاوت به‌خود گرفته است. او می‌خواهد سر از کارِ گذشته این جغرافیایی که اکنون درگیر آجر، سیمان و آهن است، دربیاورد. تنها تکه‌های به‌جای‌مانده از گذشته دست‌نخورده این شهر را با دوربین آنالوگ شکار کرده و مانند پازلی در گالری محسن کنار هم چیده و برای ما به‌نمایش گذاشته است. او به بن‌مایه رفته است، خواسته یا ناخواسته، به هستی‌شناسی این جغرافیا نفوذ کرده است. ماهیت را بیرون کشیده و اصل را بر آنچه به آن عارض شده، یعنی همین ساختمان‌ها و خیابان‌ها و...، ترجیح داده و آن را اصالت دانسته و به ما نشان داده است؛ اصالتی که تهران امروز، به عنوان شهری که سوژه او بوده، از آن بی‌بهره یا کم‌بهره است. شاهمردی ما را با گذشته رودررو کرده است که از آن به قدر چند ارزن البته در مقیاس جغرافیای وسیع برایمان باقی مانده، از گذشته این شهر حرف زده که طی صدسال اخیر به‌کل رخت دیگری بر تن کرده است. این فضاهای ادراک‌شده و احصاشده و به نمایش‌گذاشته شده، آن‌هم با دوربین قدیمی آنالوگ و شگرد مستندنگارانه بی‌شیله‌وپیله، توانسته منظور عکاس را که به همه‌جا نگاهی جست‌وجوگرانه و البته گذشته‌نگارانه داشته، برساند. او می‌خواسته به اصالت این مکان‌ها نزدیک شود. ماهیت یک خانه زمین اوست. اصل، زمین است و این زمین اصالتش به متصل‌بودنش به دشتی فراخ بوده است و آن‌وقت بوده که از زیبایی و جذابیت برخوردار بوده است. اکنون، دیگر از آن زیبایی چیزی باقی نمانده و تنها باید به نگاه‌کردن به فضاهای خالی که آنها هم، همواره در معرض و در التهاب چنگ‌انداختن و ازمیان‌رفتن هستند، بنشینیم. این شاید اساسی‌ترین اتفاقی است که در این عکس‌ها به‌نمایش درآمده و از آن سخن گفته است. اما آیا این می‌توانست سوژه خوبی برای یک عکاس باشد. به‌نظر من بله، نه‌تنها ‌امروز که در تمام طول تاریخ و در آینده هم می‌تواند جست‌وجو برای زیبایی از دست‌رفته یک سوژه مناسب برای یک عکاس مستندنگار شهری باشد. دوربین‌ها آمده‌اند که این حداقل کار را برای من انجام دهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.