|

هیچ‌کس برای آنها گل نیاورد

زخمی است شبیه قانقاریا، آن بی‌توجهی افراطی به خانه انتهای کوچه مجاور بیمارستان لقمان. خانه ابدی دو نفر از پیشروهای مشروطه؛ ملک‌المتکلمین و جهانگیرخان صوراسرافیل؛ روزنامه‌نگارانی که جان در راه آزادی و قانون دادند. با زبان سرخ، سر سبز به باد دادند. باکشان نبود. ردی می‌خواستند از خودشان به‌جا بگذارند؛ ردی خونین. سعادت می‌خواهد چنین مردن. سرافراز جان دادند آن دو مرد. بعد دیگر بی‌خبری است از حال‌وروز مجاهدان مشروطه. کسی نمی‌داند چه بر سر آن دو آمده. همه‌چیز تنها حدس و گمان است. تنها مامانتوف، نویسنده روسی، است که از حالشان در پشت باغشاه روایت می‌کند: «سرگذشت این تن بسیار ساده بود، امروز ایشان را به باغ بردند و پهلوی دیوار نگه داشتند دو دژخیم طناب به گردن ایشان انداختند از دو سو کشیدند. خون از دهان ایشان آمد و این زمان دژخیم سومی خنجر به دل‌های ایشان فرو کرد. مدیر روزنامه را هم بدین‌سان کشتند». چشم‌هایشان بسته بود یا باز؟ دلشان قرص بوده یا لرزیده؟ در فکرشان چه می‌گذشته؟ مامانتوف هم چیزی در این‌باره نتوانسته بنویسد، اما بی‌شک به خاطرشان هم گذر نمی‌کرده، حال و روز مقبره‌شان چنین می‌شد. اگر امیدی نداشتند کسی سر قبرشان گلی بگذارد؛ تصور این هم برایشان دشوار بود که روزی می‌رسد، ستون‌های مقبره‌شان را به عمد فروبریزند تا پارکینگ و فضای سبز برپا شود. حتی در این پارکینگ به اندازه یک مقبره کوچک جایی وجود ندارد. مقبره‌ای کوچک در خانه‌ای قدیمی، در انتهای کوچه‌ای با در آبی زنگ‌زده‌. مقبره‌ای که تا سال 85 هم سرپا بود با ستون‌های سپید. هنوز ستون‌های مقبره را نریخته بودند. روی قبرهایشان کبوترها آرام می‌نشستند، دانه برمی‌چیدند. هنوز سرایدار می‌آمد و غبار از قبرهایشان می‌روبید. سرایدار می‌گفت که از زندگی‌کردن در کنار این مرده‌ها نمی‌ترسد. می‌گفت که زنده‌ها بیشتر ترسناکند. می‌گفت که ما هم تلاش کردیم اینجا باقی بماند. نشد. نگذاشتند. او هنوز گل‌های شمعدانی روی قبرها می‌گذاشت و از فردای خود بی‌خبر بود. آب ریختند زیر ستون‌ها. سقفش را به ضرب تخریب کردند. کبوترهایش را پراندند. هرکاری از دستشان برمی‌آمد برای ازبین‌بردن قبر مشروطه‌طلبان انجام دادند. دیگر هیچ امیدی به هیچ‌چیز نبود. وحشت اولین‌روزی که به خاک سپردند، به سراغشان آمد. چه اضطرابی در آن شب‌های شوم بود. بعد از اعدام وحشیانه آنها در پشت باغشاه. جنازه‌ها روی زمین مانده بود. چندنفری پیدا شدند تا آنها را به خاک بسپارند. قبر آنها در گوشه‌ای از باغشاه پنهان شده بود. کسی نمی‌داند بعدها چه شد، چه کسی مقبره را به یاد آنها برپا کرد اما تمام آن دلاوری‌ها با شکستن مقبره ملک‌المتکلمین و میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل برای همیشه در خاطره جمعی مردم شکست. خط خورد روی ماده 27 اعلامیه جهانی حقوق‌بشر. خط خورد روی قوانین میراث‌فرهنگی. خط خورد روی این ماده که میراث فرهنگی و آموزه‌های ارزشمند آن در زمره حقوق بنیادین و اولیه بشر است و طبق ماده 15 میثاق فرهنگی، اجتماعی و سیاسی دولت‌ها مکلفند از این قوانین پاسداری و از هر نوع تعرض و تجاوز به آن جلوگیری کنند. خط خورد روی تمام آن اعتقادات. مسئولان بیمارستان لقمان زورشان بیشتر بود، با آن‌همه بیمار بی‌هویت که می‌خواستند خودشان را بکشند. به‌هرحال آن بی‌توجهی افراطی به خانه انتهای کوچه مجاور بیمارستان لقمان زخمی است شبیه قانقاریا؛ تیره، بدبو که ریشه می‌دواند زیر پوست و می‌جود سلول‌های بنیادینش را. شاید علی‌اکبرخان از اول زمزمه‌های شعری را که ملک‌المتکلمین پیش از مرگ می‌خواند نشنیده بود، نشنیده بود که می‌خواند: «هان ‌ای دل عبرت‌بین از دیده نظر کن هان/ ایوان مدائن را آیینه عبرت دان».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.