|

پنیر را 2 بار بفروش

مهرداد احمدی‌شیخانی

شیخ‌بهایی حمامی ساخته بود که آب آن با شعله یک شمع گرم می‌شد... . محمد مُقنع ماهی ساخته بود که به مدت دو ماه (و به روایتی چهار ماه) هر شب از چاهی در شهر نخشب بیرون می‌آمد و مردم را شگفت‌زده می‌کرد... . از این دست روایت‌ها که به اسطوره پهلو می‌زنند، بسیار است و بسته به آنکه چگونه به آنها نگاه کنیم، می‌تواند برایمان مایه‌ مباهات، یا اسباب سرگرمی باشد. اما هر چه هست، کسی برای اثبات آنها جز نقل روایات که -حتی در صورت صدق- از آسیب قصه‌پردازان مصون نمانده، شاهدی نخواهد داشت و این خود باورپذیری این‌گونه ماجراها را هرچه بیشتر ناممکن می‌کند. اما دریغ از یک برگ نوشته که بگوید اگر این داستان‌ها درصدی از واقعیت را با خود داشته، چگونه انجام پذیرفته است. آن گرمابه یک شمع یا آن ماه که نورش تا چهار فرسخی دیده می‌شد، چگونه ساخته شده بود؟ دانش و مهندسی چنین توانایی شگفت‌انگیزی چه بوده؟ یعنی حتی یک خط هم ننوشته‌اند که چگونه چنین کرده‌اند؟ اگر سرزمین ما دارای چنین توان مهندسی‌ای بوده، چرا این دانش هیچ‌جا ثبت نشده است؟ گیریم که ماه نخشب و حمام شیخ‌بهایی محصول داستانسرایی است، «منارجنبان» اصفهان که داستان‌سرایی نیست. ولی دانش مهندسی ساخت آن کجا ثبت شده؟ چرا این توانایی و تجربه به دیگران منتقل نشده؟ این سابقه مهندسی در کدام پستویی و برای کدام روز مبادا پنهان شده است؟ بسیار گفته‌اند و گفته‌ایم که ما ملتی شفاهی هستیم! خب هستیم! که چه؟ که چون ملتی شفاهی هستیم، ننویسیم و تجربیاتمان را ثبت نکنیم و خیالمان راحت؟ سال‌‌ها به عنوان یک طراح گرافیک دربه‌در کتابخانه‌ها و کتاب‌فروش‌ها بودم که شاید کتابی پیدا کنم که روش‌ها و تجربیات استادان این حرفه را در آن بیابم، اما دریغ از یک کتاب! هرچه بوده و هست، یا نقل خاطرات یا سخنان نغز و بیهوده است. خیلی که زحمت کشیده‌اند آلبومی از آثارشان ساخته‌اند که البته از این زحمت سپاسگزاریم و حتما دیدن کارهای استادان بنام و اخیرا بی‌نام را لازم داریم. اما این کار به فروختن پنیر فروخته‌شده می‌ماند. یک‌بار سفارش کار گرفته‌اند و کاری انجام داده‌اند و پولش را گرفته‌ و حالا آن را آلبوم کرده‌اند و دوباره می‌فروشند. دستتان درد نکند؛ بسیار هم خوب، ولی انتقال تجربیاتتان چه؟ اینکه چگونه کار را به نتیجه رسانده‌اید. اینکه چگونه فکر کرده‌اید، ایده‌ها برای آن سفارش ساخته‌اید، ایده‌های مختلف را پرورده‌اید تا بالاخره از بین آنها یکی را به ثمر رسانده‌اید. نشانه ساخته‌اید؟ دستتان درد نکند، ولی چرا هیچ‌وقت ننوشتید چگونه این نشانه را -که گاهی هوش از سر آدمی می‌برد- طی چه مسیری به نتیجه رسانده‌اید؟ شما که معلم هستید و استاد؛ درس می‌دهید و شاگردهای زیادی دارید، گیریم که در این حرفه شیخ‌بهایی هستید، نه اینکه روزی خواهید مرد؟ پس چرا نمی‌نویسید؟ چرا نباید یک کتاب از تجربیاتتان باشد که چگونه و طی چه مسیری، یک پوستر را می‌سازید؟ یا یک کتاب که چگونه یک نشانه را به ثمر می‌رسانید؟ یعنی باید فقط شاگردان رودررویتان به بخشی از دانشتان دست پیدا کنند و بس؟ برای آن جوان شهرستانی که در تمام عمرش شما را نمی‌بیند، راهی نیست؟ باید فقط برایشان مانند یک غول و اسطوره‌ای در دوردست باشید؟ چندسال پیش درهمین‌باره با استاد بزرگواری گفت‌وگو می‌کردم و اصرار داشتم بدانم به نظر او چرا در این حرفه هیچ‌کس جز آلبوم آثار و نقل خاطرات بسیار ارزشمند -و البته بی‌فایده-، چیزی منتشر نمی‌کند که در جواب گفت «برای اینکه وقتی می‌نویسی، بیشتر از آنکه دانسته‌هایت دیده شود، ندانسته‌هایت به‌چشم خواهد آمد!» امیدوارم آن بزرگوار اشتباه گفته باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.