|

پوست‌اندازی دوباره اخوان

اپوزیسیون‌های فعال، جدا از کنش‌های منتقدانه، همیشه در اندیشه رسیدن به قدرت، تکاپو می‌کنند. این رؤیا برای اخوان‌المسلمین به‌تحقق پیوست و توانست مزد سال‌ها فعالیت اپوزیسیونی خود را گرفته و بر مسند حکمرانی تکیه زند، اما این بزرگ‌ترین گروه مبارز سنی‌مذهب مصر، نتوانست جایگاه به‌دست‌آمده را حفظ کند و کار این تشکل سازمان‌یافته به‌جایی رسید که در سال گذشته درخواستی برای انحلال این حزب مطرح شد. اخوان در ابتدای تحول سیاسی مصر در سال 2011، از مخالفان سرسخت «حسنی مبارک» بود، اما حدود یک سال پس از آنکه توانست اکثریت آرا را برای «محمد مرسی»، رئیس‌جمهور منتخب خود، کسب کند، سرانجامی شبیه مبارک پیدا کرد و مردم خشمگین را مقابل خود دید. در این شرایط بود که هم ساختار تشکیلاتی حزب مخفی اخوان دریافت وقت رفتن رسیده و هم تحلیلگران سیاسی داخلی و برون‌مرزی، به این یقین دست پیدا کردند که حزب قدیمی اخوان‌المسلمین نیاز جدی به یک پوست‌اندازی درونی دارد. این انقلاب دوباره، به مصریان و اخوانی‌ها به‌صراحت نشان داد اتفاقی تدریجی در لایه‌های زیرین تشکیلات افتاده که تأثیر خود را در نمای بیرونی آن جلوه‌گر کرده است. مهم‌ترین امری که به‌روشنی از این کنش و واکنش جامعه مصری قابل‌مشاهده بود، تغییر جدی در مطالبات مردم مصر است. نباید فراموش کرد اخوان‌المسلمین از قدیمی‌ترین گروه‌های مردمی بود که برنامه‌های ایدئولوژیک خود را آرام‌آرام طی سالیان، میان لایه‌های اجتماعی توده مردم جاانداخته و این‌گونه بر محبوبیت عقیدتی- سیاسی خود افزوده بود. شاید همین محبوبیت نهادینه‌شده باعث شد تا این حزب فراگیر متوجه تغییر زمان و شرایط جامعه مصر نشده و تحولات مطالباتی مردم را درنیابد. بارزترین محور انتظارات مردم در انقلاب 2011 و پس از آن، اجرای دموکراتیک قوانین و برپایی یک جامعه مطلقا مدنی در مصر بود. شاید اخوان توانسته بود تا پیش از سیاسی‌شدن، با شعارهای دموکراتیک آمیخته با قواعد اسلامی، اذهان را متوجه خود کند، اما سیاست‌مداری حکایتی متفاوت با فعالیت یک گروه مخفی ایدئولوژیک دارد. مرز میان این تفاوت‌ها موضوعی بود که مقدمات شکست اخوان را فراهم کرد، چون نتوانست جامعه دموکراتیکی را که اغلب تحول‌خواهان در انتظارش بودند، برپا کند. آنچه اخوان در دولت پساانقلابی مصر به آن پرداخت، همان برنامه‌های پیشین بود؛ اما خالی از محورهای دموکراتیک. در کنار این، آنچه گریبان دولت اخوانی را مدتی پس از ‌روی‌کار آمدن گرفت، یک بی‌نظمی تشکیلاتی، به‌هم‌ریختگی در برنامه‌های مدون و باقی‌ماندن در قالب‌های قدیمی بود. مصری‌ها با انقلابی که در 2011 کرده بودند و پس از آن، در میدان التحریر قاهره روزها و شب‌ها را از سر گذرانده بودند، دولتی متفاوت را در چارچوب‌های نوین و دموکراتیک مطالبه می‌کردند؛ دولتی که اخوان بی‌تردید برای رسیدن به آن، باید در کنار تجدیدنظر، در بسیاری از راهبردهای کلان خود، از گذشته بیرون آمده و به آینده رود تا بتواند دوباره به جایگاهی دست پیدا کند که نه در مسند قدرت، بلکه لااقل در میان توده‌های اجتماعی ملت مصر، گفتمان‌های جدیدی را تولید و بازتولید کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.