چند خاطره درباره کشتهشدن ۱۷۵ غواص
مگر زندهبهگورشدن سوسنگردیها را از خاطر بردهاید؟
سعید برآبادی: هاشمیرفسنجانی در کتاب خاطرات خود، عملیات کربلای چهار را سرنوشتساز میخواند. سال، سال 65 است و قرار است سرنوشت جنگ، درست در همین سال مشخص شود. اما دست رزمندگان را برای دشمن رو میکند و پیکر صدها شهید در فاصله شلمچه تا بصره، به خاک عراق و آب شطهای آن اطراف پناه میبرد. سالها بعد از آن روزهای پردرد، 175 تابوت در حال بازگشت به کشور هستند که پیکر شهدای غواصی را در خود دارند که همگی دستبسته به آب رودخانه پرتاب شدهاند تا بیصدا بمیرند و این آشوویتس وطنی، رضا خدری، رزمنده دفاع مقدس، عکاس و اولین خبرنگاری که خبر جنگ عراق علیه ایران را گزارش کرد، وادار میکند به خاطرات خود از حضور در عملیات کربلای4 بازگردد و آن روزها را با درد بهیاد آورد: از فتح خرمشهر تا کشتار اسرا سوم خرداد 61 نباید از خاطر برود، پیروزی رزمندگان اسلام، خرمشهر را دوباره به خاک ایران متصل کرد. همین اتفاق همه را چنان شادمان کرد که عملیاتی دیگر پایهریزی شد: «کربلای چهار». عملیاتی که هدفش، طی مسیر 35 کیلومتری خرمشهر تا بصره بود و آنطور که خدری، نویسنده کتاب «خرمشهر نمیمیرد»، میگوید به هزارویکدلیل ناکام ماند: «درست لحظاتی بعد از آغاز عملیات، عراق پاتکهای خود را شروع کرد. رزمندگان ما به نهر جاسم در خاک عراق رسیده بودند که یک نهر محلی است و همزمان صدامیان با انداختن کابل برق در این نهر و کمینگذاشتن در باتلاقها و نیزارها، باعث شهادت بسیاری از بچهها شدند». شواهد دال بر این است که عملیات لو رفته و عقبنشینی آغاز میشود، اما جنازههای مطهر شهدا میماند همانجا تا وقتی دیگر: «شهدای زیادی روی خاک و در آب افتاده بودند، اما حمل و برگرداندن آنها زیر آتش شدید دشمن غیرممکن بود. باید شرایط آن روز را در نظر بگیرید تا متوجه شوید چطور یک رزمنده خودش را قانع میکند جنازه همرزمش را در خاک دشمن بگذارد و برگردد». عراقیها بسیاری از این جنازهها را در خاک کشورشان دفن کردهاند، این رسم انسانیت حداقلی را ما هم برای آنها بهجا آوردهایم، اگرچه خاک شلمچه درست در داخل مرزهای کشورمان، پر است از پیکرهای دفنشدهای که هیچگاه شناسایی نشدهاند. تاریخ جنگ نداریم کاربران شبکههای اجتماعی، شنوندگان اخبار و آنهایی که در جریان کشف پیکر این شهدا قرار گرفتهاند، از خود میپرسند مگر این عملیات چه ویژگیهایی داشته که شهدایش بعد از نزدیک به 30سال، قابلِ شناسایی هستند بیآنکه آزمایشهای پیچیده علمی روی پیکر آنها صورت گرفته باشد. خدری به نقشههای جنگ اشاره میکند و یک توضیح تقریبا نظامی میدهد: «هر عملیات براساس نقاط جغرافیاییاش کاملا مشخص بوده و امروز نیز قابلِ شناسایی است. از روی مسیر پیشروی رزمندگان در آن عملیات و فهرست افرادی که در عملیات حاضر بودهاند، میتوان هویت گروه یا گردان حاضر را کشف کرد و با جنازهها تطبیق داد». اما این تمام ماجرا نیست. او که خود از راویان جنگ، عکاسان هشت سال نبرد و شاهدان عینی چندین عملیات بهحساب میآید، از ثبتنشدن دقیق جزئیات آن هشت سال گلهمند است: «اگر جزئیات کامل تاریخ جنگمان را به ثبت میرساندیم، امروز در پیکرهایی که به سختی و مرارت از زیر خروارها خاک یا آب پیدا میشد، با دیده تردید نگاه نمیکردیم. اگر تاریخمان را به دقت و به شکلی غیراحساسی در دسترس مردم قرار میدادیم، این همه فیلم و سریال کلیشهای و کلینگر ساخته نمیشد. من خودم متولد آبادان هستم و در تمام روزهای جنگ دیدهام که بعثیها چطور با شقاوت، اسرای ما را از بین میبردند، من و بسیاری از خوزستانیها دیدهایم که چطور از پشت به اسرای مجروح تیر خلاص میزدند یا آنها را در عقبنشینیهای خود زندهبهگور میکردند. بعید است کسی خاطره سوسنگرد را فراموش کند؛ همان روزی که عراقیها صدها زن و دختر سوسنگردی را زندهبهگور کردند. وقتی که از اشغال خوزستان ناامید شده بودند، دستوپای اسرا را میبستند و آنها را در باتلاقهایی چون نهر یاسر، نهر جاسم، نهر یوسف و... پرتاب میکردند یا حتی میسوزاندند». چون که 100 آمد میگویند از 270 تابوتی که به سوی ایران حرکت کرد؛ پیکر 175 تای آن برای غواصانی است که دستهایشان از پشت بسته شده و به داخل آب پرتاب شدهاند تا خفه شوند. این یک واقعیت تاریخی است، اما هنوز اثبات نشده و گردانهای تفحص هم به نظر میرسد هنوز فرصت ارائه ادله خود را نیافتهاند. همین وقفه بهانهای شده است برای گروه اندکی که بهجای گریستن، از چندوچون ماجرا سؤال میکنند. پاسخ خدری به این سؤالها چند جملهای بیشتر نیست: «میپرسید که آیا 175 تا بودهاند و دست همهشان بسته بوده؟ بله! چون که 100 آمد 90 هم پیش ماست! چه کسی یادش میرود که تانکهای عراقی در روز اشغال خرمشهر درست عین ماشینهای سواری توی خیابانها حرکت میکردند و هرچه در مسیرشان بود را له میکردند؟ من خودم عکسهای زیادی در کتاب خرمشهر نمیمیرد به چاپ رساندهام؛ عکسهایی که گویای برخورد وحشیانه بعثیها با اسرا و مجروحان جنگی است». شهدای گمنامتری در راهند؟ سرتیپ شمخانی در سوم آبان 59، درست زمانی که فرمانده سپاه خوزستان بوده، در نامهای به مسئولان تهران، مینویسد: «مسئولان، مسلمانان به داد ما برسید! ... دشمن هرگز نتوانسته اسیر ما را تحمل کند، اسرای پاسدار یا از پشت تیرباران شده یا زیر تانکها لهولورده شدهاند. شهدای 25روزه ما هنوز دفن نشدهاند..». اثباتی برای فاجعه کشتن این 175 غواص بهتر از همین نامه که درست در روزهای اشغال خرمشهر نوشته شده و اکنون نهفقط در مرکز اسناد، بلکه در کتاب «خرمشهر نمیمیرد» بهطور کامل چاپ شده؟ چه شده است که بعد از گذشت تقریبا 30 سال، جنازه این غواصها کشف شده؟ این سؤالی است که به اعتقاد این رزمنده که نامش چندان شناختهشده نیست، پاسخش را میتوان در ژئوموفلوژی منطقه دریافت: «اروندرود، جراحی، کرخه و بسیاری دیگر از رودخانهها و نهرهای مرز ایران و عراق سالهاست که با خشکی مواجه شده و کمکم جنازه شهدا از ته گلولای آنها قابلِ شناسایی شده است. البته به دلایل مختلف آمار دقیق گردانها موجود نیست، چراکه بسیاری برای کمک به رزمندگان و پشتیبانی از آنها به میدان نبرد میرفتند که احتمالا جزء گمنامترین شهدای ما بهحساب میآیند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.