|

تخریب حریم 2 خانه تاریخی در جلفای اصفهان

سیما زیبایی . دانشجوی کارشناسی ارشد رشته مرمت و احیای بناهای تاریخی

قدبرافراشتن بنایی با ارتفاع غیراصولی در چهار طبقه و غیرهمگن در برابر دو خانه تاریخی ارزشمند در بافت تاریخی جلفای اصفهان یکی از جدیدترین رویدادهای تلخ حوزه میراث فرهنگی در شهر اصفهان است. این ساختمان نوساز بدون درنظرگرفتن حریم منظری و کالبدی این منطقه در برابر خانه تاریخی داوید که در مجاورت خانه تاریخی سوکیاس در محله تبریزی‌های منطقه جلفا قرار دارد در حال ساخت است.

اصفهان (سپهان، اسپهان) در دوران حکومت صفویه به اوج شکوفایی و کمال رسید و حاصل این رشد و شکوفایی، گنجینه‌ای از آثار تاریخی بی‌نظیری است که در گوشه و کنار این شهر دیده می‌شود. اما شوربختانه یک‌به‌یک این آثار مورد بی‌احترامی‌های بسیاری قرار گرفته و می‌گیرند؛ بافت ارزشمند جلفا یکی از این نمونه‌هاست که سندی گویا از پیوندی دوستانه و همزیستی گروهی از مردم با زبان، مذهب و فرهنگی متفاوت است که در پی دو مرحله کوچیدن در جنوب غربی زاینده‌رود در زمین‌های از آن شاه با آزادی کامل ساکن شده و شهرکی ساختند که به یاد سرزمین قبلی‌شان، «جلفای نو» نامش نهادند که شاردن جهانگرد معروف فرانسوی از‌«جلفای نو» به عنوان بزرگ‌ترین شهرک دنیا نام می‌برد هم‌زمان با دوره معاصر و خیابان‌کشی‌های جدید در اصفهان، ساخت خیابان حکیم نظامی سبب شد یکپارچگی بافت «جلفای نو» از بین برود و این محله به دو بخش مجزا تقسیم شد و بسیاری از آثار ماندگار آن از جمله بناها و خانه‌های تاریخی با معماری ارزشمند تخریب شد. خیابان «سنگتراش‌ها» در سمت شرق خیابان حکیم نظامی و قسمت بزرگ‌تر بافت «جلفای نو» قرار دارد که به مادی کلیسای کاتولیک، کلیسای نرسس، کلیسای سنت میناس و کلیسای باغات یا سورب هاکوپ که نزدیک محله ایروانی‌هاست، راه دارد. این خیابان همچنین از طریق خیابان تبریزی‌ها به تعداد اندکی از خانه‌های تاریخی ارزشمند درحال‌ویرانی و سه خانه تاریخی معروف سوکیاس، داوید و سنت استپان که هم‌اینک در اختیار دانشگاه هنر اصفهان هستند و خانه لئون وکیل‌الدوله «زوولیان» یا «دفتر مهندسی پلشیر»، راه دارد. خانه تاریخی داوید که در محله تبریزی‌ها- نبش کوچه تبریزی‌ها و در مجاورت خانه تاریخی سوکیاس- قرار دارد مربوط به دوره صفوی است. این بنا در ۱۱ دی ۱۳۸۰ با شماره ثبت ۴۷۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بااین‌حال حریم کالبدی- منظری و کارکردی‌اش در معرض خطر و تهدید قرار گرفته است. در برابر این بنای ارزشمند تاریخی، ساختمانی در حال قد برا فراشتن است که حریم‌های این بنای قدیمی زیبا و بسیار ارزشمند به‌لحاظ تاریخی و ارزش‌های معماری را مخدوش کرده است. این در حالی است که با مرور قوانین مربوط به میراث فرهنگی و تاریخی و طبیعی می‌توان دریافت بخش عمده‌‌ای از این‌گونه رفتارهای زیان‌آور و خسارت‌بار ریشه در مباحث قانونی کشور در مورد «ثروت‌های فرهنگی ملی و بومی» به دلیل قدیمی‌بودن تصویب قوانین و کم‌بهابودن نرخ جریمه‌ها و فاکتورهای بازدارنده قانونی دارد. به عنوان مثال در ماده 560 قانون مجازات اسلامی: هرکس بدون اجازه از سازمان میراث فرهنگی کشور یا با تخلف از ضوابط مصوب و اعلام‌شده از سوی سازمان مذکور در حریم آثار فرهنگی ـ تاریخی مذکور در این ماده مبادرت به عملیاتی کند که سبب تزلزل بنیان آنها شود، یا در نتیجه آن عملیات، به آثار و بناهای مذکور خرابی یا لطمه وارد‌ شود، علاوه بر رفع آثار تخلف و پرداخت خسارت وارده به حبس از یک تا سه سال محکوم می‌شود. در کنار این به دو مورد دیگر نیز می‌توان اشاره کرد: ماده ششم بند ب قانون راجع به حفظ آثار ملی مصوب 12 آبان ماه 1309 خورشیدی: اقدام به عملیاتی در مجاورت آثار ملی که سبب تزلزل بنیان یا تغییر صورت آنها شود. قانون الحاق ماده 127 مکرر به قانون مجازات عمومی: هرکس بدون اجازه وزارت فرهنگ و هنر در مجاورت آثار ملی و بناهای تاریخی تا شعاعی که آن وزارت تعیین و آگهی می‌کند مبادرت به عملیاتی کند که سبب تزلزل بنیان آنها شود یا در نتیجه آن عملیات، به آثار و بنای مذکور خرابی یا لطمه وارد‌ آید، به حبس تأدیبی از یک تا سه سال محکوم می‌شود. طبق قوانین رسمی و عرفی، محدوده‌هایی که مشمول معیارهای محافظت از اثر تاریخی و طبیعی می‌شوند حریم نامیده می‌شود و به چهار گونه 1-حریم حفاظتی کالبدی (جلوگیری از فروپاشی و آسیب‌دیدن اثر) 2- حریم حفاظتی منظری؛ حفظ حریم بصری - احترام به محدوده فضایی عمودی اثر (خط آسمان) 3- حریم حفاظتی کاربردی (تضمین آینده پویای اثر تاریخی) 4- حریم حفاظتی زیرساختی (حفظ زیرساخت‌ها همچون مسیر قنات‌ها و... تقسمی می‌شوند). هر موجودیتی، ازجمله اثر تاریخی دارای حریمی است که بی‌شک ضامن بقای آن اثر به شکل کالبدی (فیزیکی) و ارزشی (روح و ویژگی‌های برتر اثر) در ارتباط و پیوند دو‌سویه با محیط پیرامون است. با این حال بی‌توجهی به حریم این دو اثر تاریخی و ارزشمند در بافت تاریخی جلفا آسیبی جدی به حریم آنها وارد کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.