|

دانشمند بی‌سواد

دایان دوکریه . ترجمه: محمدعلی عسگری

همچنین به سمت غول دیگر کمونیسم، یعنی چین دوران «مائو تسه تنگ»، حرکت کرد. این «متلون» که رهبران کمونیست بخارست، به‌محض خروج از زندان، او را به رهبری برگزیده بودند، توانست خودش را حتی به‌عنوان یک میانجی بین شرق و غرب مطرح کند. در هیأت یک رهبر مسئول و محترم که شایسته بود، با او گفت‌وگو شود. ایلانا نیز در کنار آن «نابغه کوه‌های کاراپت»، به‌سرعت رشد می‌کرد. بعد از آنکه نیکلا پلی به‌سوی اروپا زد، او را به‌عنوان «دانشمندی بزرگ با شهرتی جهانی» معرفی کرد. نخستین دغدغه‌اش، دفن‌کردن همان «فلورینای» -نام مستعار ایلانا در دوران مبارزه- قدیمی بود؛ یعنی همان دختر گستاخ و وقیح و بی‌فرهنگی که بود. او به‌دنبال قلمروی تازه بود تا در آن بدرخشد. از آنجا که در دوران کودکی، بعضی تجارب به‌عنوان کارگر آزمایشگاه اندوخته بود، از طریق همین تجربه ناچیز، توانست رفته‌رفته خود را به مراکز قدرت برساند. در سال‌های نخست حکومت همسرش، کاملا پوشیده حرکت می‌کرد. اما در سال 1967، نخستین مأموریت عملی خود را پیدا کرد و رئیس بخش شیمی در شورای‌عالی اقتصاد و توسعه شوروی در رومانی شد. به نظر می‌رسید یکی پس از دیگری، دارد القاب مبهمی را دست‌وپا می‌کند؛ لقب‌هایی که همه به یک نفر برمی‌گشت: عضو کمیته شهرداری بخارست وابسته به حزب کمونیسم رومانی، رئیس شورای ملی علوم و تکنولوژی که همسرش آن را صرفا به‌خاطر او تأسیس کرده بود و .... مقام مهم نبود، لقب مهم بود. اما در ورای این مشاغل، یک واقعیت وجود داشت: ایلانا به این وسیله می‌کوشید تا گام‌به‌گام، پیش رفته و سایه‌اش را روی تمام برنامه‌های دولت رومانی در زمینه‌های علمی و صنعتی، بگستراند. تقریبا سایه‌اش بر تمام معاهدات تحقیقاتی کشور، پهن بود. این او بود که درنهایت، در این زمینه دستور می‌داد به چه اشخاصی بورسیه‌های خاص در زمینه تحقیقات داده شود یا او بود که به صورتی اتوماتیک‌وار، آینده دانشجویان را تعیین می‌کرد. متأسفانه اما به‌زودی رفیق ایلانا مورد تمسخر «همتایانش» قرار گرفت، زیرا لیاقت‌های حرفه‌ای او افتضاح بود. دانشمندان شیمی که سخنرانی‌های علمی او را می‌نوشتند، در خلال آن، «نکته‌هایی» پیدا می‌کردند که به‌لحاظ وزن و قافیه، فوق‌العاده وسوسه‌انگیز بود. برگه‌هایی که او در برابر توده‌های مردم قرائت می‌کرد، بارها حاوی فرمول‌هایی بود که کاملا ساختگی به‌نظر می‌رسید. یکی از بهترین فکاهی‌هایی که درباره او مطرح شد، زمانی بود که در آزمایشگاه‌های بخارست برای تلفظ فرمول اکسیدکربن لفظ خاصی به‌کار برد و همه اجزا فرمول را باهم یک‌جا خواند. نتیجه آن به زبان رومانیایی افتضاح می‌شد، زیرا «اکسیدو کربن» را «کودوی» خواند که در زبان رومانی به معنای «دم» بود. اما این‌گونه تمسخرها، بر ایلانای قدیسه اثری نداشت و نمی‌توانست جلو پیشرفت‌های او را بگیرد. وقتی در سال 1973 وارد دولت شد، دیگر برای خودش چندین مدرک تحصیلی در سطح عالی داشت. به این ترتیب، دیگر به‌لحاظ قانونی، می‌توانست در همه نشست‌ها حضور پیدا کند؛ نه‌تنها به‌عنوان همسر رهبری، بلکه به‌عنوان یک دانشمند خبره و کارآزموده. البته اینها هم کافی نبود، زیرا ایلانا بلندپروازی‌های بیشتری داشت. می‌خواست با او طوری برخورد شود که گویی با یک مقام بلندپایه جهانی برخورد می‌شود. او در همان حال که گام‌هایش را به جلو برمی‌داشت، دریافت پیش از دست‌یافتن به بالاترین مسئولیت‌ها، باید هر طور شده خود را به اوج قله‌های دانشگاهی برساند. جرئت اینکه استاد دانشگاه شود را نداشت، زیرا برای آن باید یک رساله دکترا می‌داد؛ کاری که ایلانا کاملا از انجام آن ناتوان بود. این کار، سال‌ها فداکاری و تحقیق و جست‌وجو لازم داشت. بااین‌حال، دراین‌باره موضوعی ذهنش را مشغول می‌کرد. از همان زمانی که در کارخانه نساجی کار می‌کرد، تمایل عجیبی به خرده‌ریزهای اضافی داشت. همین اضافه‌ها در قرن هجدهم بود که کشف شد در ترکیب‌شان مواد پلاستیکی است. او به نقش این خرده‌ریزها در تحولات صنعتی، پی برده بود. به این ترتیب، رفیقه ایلانا چاوشسکو، در سال 1975رساله دکترای خود را به‌عنوان «پلیمره‌کردن ایزوپرن برای استحکام چکش مصنوعی» ارائه داد. همه با بی‌صبری منتظر بررسی رساله او بودند تا بفهمند چگونه به پرسش‌های داوران جواب می‌دهد. اما در کمال تأسف، افراد کنجکاو، شانسی برای دیدن چنین صحنه‌ای نصیب‌شان نشد، زیرا وقتی شتابان خود را برای شنیدن دفاعیه او به دانشگاه رساندند، مشاهده کردند جلسه شورا پشت درهای بسته برگزار می‌شود.

ادامه دارد...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.