حقوق مالکیت هنری و سؤال از شهرداری
افسانه عابدین
نگارخانه شهری که توسط شهرداری در سطح شهر برپا شد و غالبا آثار نقاشی هنرمندان ایرانی و خارجی را بهنمایش گذاشت، توجه برخی را به خود جلب کرد. جدای از بحث زیباسازی شهر و ایجاد فرصتی برابر برای همه شهروندان برای بازدید و آشناشدن با آثار مطرح جهانی، سؤال دیگری مطرح است؛ اینکه آیا شهرداری حقوق مالکیت ادبی و هنری (حق مؤلف) این آثار را رعایت کرده است یا خیر؟ این بحث را میتوان در دو تقسیمبندی ادامه داد: الف) تفکیک آثاری که وارد حوزه عمومی شدهاند یا هنوز حقوق مادی آنها مشمول مرور زمان (٥٠ سال) نشده است. مطابق قانون ایران برخلاف حقوق معنوی آثار که محدود به زمان نیست (ذکر نام پدیدآورنده و...)، استفاده از حقوق مادی، محدود به زمان مشخصی است که با گذشت این زمان، استفاده از آثار برای عموم مردم با رعایت حقوق معنوی مجاز خواهد بود، بنابراین در استفاده از آثاری که وارد حوزه عمومی شدهاند، با ذکر نام صاحب اثر نقض حقوقی صورت نگرفته است. ب) تفکیک بین آثار ایرانی و خارجی ١-آثار خارجی: بهدلیل اینکه ایران به کنوانسیونهای بینالمللی مربوط به کپیرایت از جمله کنوانسیون برن نپیوسته است، بنابراین طبق قانون داخلی، آثاری که برای اولینبار خارج از ایران منتشر یا عرضه میشوند، قابلیت حمایت را ندارند؛ برای مثال اگر یک هنرمند ایرانی از اثر یک هنرمند خارجی بدون کسب اجازه و رعایت حقوق مادی و معنوی استفاده کند، بهلحاظ قانونی مسئولیتی متوجه شخص نیست (البته بحث رعایت اخلاق حرفهای به قوت خود باقی است)، در نتیجه مطابق قانون ایران، شهرداری مکلف به کسب اجازه درباره استفاده از این آثار نبوده، اما همانطور که مشاهده کردهایم، حقوق معنوی تمامی آثار رعایت شده و نام صاحب هر اثر قید شده است و بهنظر میرسد که اصول اخلاقی در این زمینه رعایت شده است. ٢- آثار ایرانی که وارد حوزه عمومی نشدهاند و هنوز تحت حمایت قانون قرار دارند: در مورد رعایت حقوق معنوی به نظر میرسد که در همه آثار با قید نام صاحب اثر نقضی صورت نگرفته است، اما بحث اصلی درباره نقض حقوق مادی آثاری است که وارد حوزه عمومی نشدهاند که دو فرض وجود دارد: -شهرداری از صاحبان حق برای استفاده کسب اجازه کرده - از صاحبان حق کسب اجازه صورت نگرفته: در این مورد به نظر میرسد صاحب حق مطابق قانون ٤٨ امکان پیگیری قانونی را خواهد داشت. با قبول این فرض که شهرداری تمامی حقوق مادی و معنوی را رعایت کرده است (براساس اخبار منتشره)، باید گفت که بالاخره این نهاد با حقوق مالکیت ادبی و هنری آشنا شده و این گامی روبهجلو است، چون تا چندی پیش شاهد نقض گسترده حقوق مادی و معنوی با استفاده از آثار هنرمندان توسط این نهاد بودهایم، امید است رعایت این اصول پایدار باشد و حوزه فرهنگسازی را در این زمینه ایجاد کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.