آب و انتخابات آینده مجلس
محمد حبوطن
اینروزها با نزدیکشدن به فصل تابستان، موضوع آب و بحران آب کشور محور اصلی یا یکی از محورهای اصلی در اخبار، سخنرانیها و همایشها شده و از زوایای مختلف به آن پرداخته میشود. واقعیت اینکه تجربه مدیریت منابع آب در کشورهای مختلف نشان میدهد بحران آب در خیلی از موارد بیشتر ناشی از نحوه مدیریت آب است تا کمبود آب. برایناساس میتوان نشان داد رابطه معنادار و مشخصی بین ساختار سیاسی - اجتماعی- اقتصادی یک کشور و نحوه مدیریت منابع آب در آن وجود داشته و نحوه این مدیریت، هم تأثیرپذیر از توسعه این ساختارهاست و هم تأثیرگذار بر آن؛ که شاید مصداق بارز آن تعریف و تولد مفهوم «حکمرانی خوب» در حوزه مدیریت آب باشد. کشور ما از نظر وضعیت منابع آب و مدیریت این منابع به مرز نگرانکنندهای رسیده است. ایران با دارابودن تنها یکسوم میانگین بارش در سطح دنیا، کشوری خشک و کمآب محسوب میشود و براساس شاخصهای بینالمللی موجود، هماکنون «در آستانه بحران» قرار دارد. در برخی از حوضههای آبریز در اثر برنامهریزی و تصمیم نادرست- که بخشی از آنها تحتتأثیر فشارهای سیاسی و رقابتهای منطقهای و استانی بر سر برداشت آب اتخاذ شدهاند- منابع آب سطحی بیشتر از ظرفیت حوضه استحصال شده است. این امر در برخی از حوضهها در کنار خشکسالیهای اخیر منجر به خشکشدن دریاچهها و تالابها شده که حوضه دریاچه ارومیه بارزترین نمونه در اینباره است. واضح است در شرایط فعلی که منابع آب کشور در اغلب مناطق بیش از حد مجاز مورد استحصال قرار گرفته، مدیریت صحیح بر این منابع بیش از پیش نیازمند هماهنگی و بههمپیوستگی تمامی نهادهای اجرائی و سیاسی ذیمدخل و تأثیرگذار است. در این میان تأثیرگذاری نهاد مجلس بر مدیریت منابع آب کشور بسیار حائزاهمیت است، چنانچه مجلس میتواند با قانونگذاری یا اقدام مناسب و سازگار با وضعیت فعلی آب کشور و پرهیز از ایجاد توقعات و تنشهای محلی، زمینه و پشتیبانی لازم را برای رفع مشکلات و چالشهای موجود آب کشور فراهم کند. بهزعم برخی از کارشناسان و دستاندرکاران حوزه مدیریت آب، در چند دهه گذشته، برخی پیگیریها و مطالبات نهادهای سیاسی در استانها ازجمله از سوی نمایندگان مجلس، تصمیمات و طرحهایی را به حوزه مدیریت آب کشور تحمیل کرده (اعم از ساخت سدها، صدور مجوز چاه یا حمایت از صاحبان چاههای غیرمجاز و...) که اثرات سوئی بر منابع آب در مناطق مختلف کشور داشتهاند. هرچند در اغلب موارد این فشارها و پیگیریها با نیت خیر و کمک به مناطق توسعهنیافته و کمک به ایجاد اشتغال صورت میگیرد، اما با نگاهی به محدودیتهای منابع آب کشور و ضرورت جامعنگری در مدیریت آب، بهجرئت میتوان گفت که اغلب اینگونه مطالبات و پیگیریها همسو با مبانی مدیریت بههمپیوسته و پایدار منابع آب نبوده و گاهی مغایرت قانونی هم دارند. یکی از تهدیدهایی که مانند گذشته در ادامه همان روند قبلی میتواند در مدیریت آب کشور اختلال ایجاد کند، وعدههای انتخاباتی نامزدها و نمایندگان محترم مجلس است که در آنها اجرای سدهای جدید یا سدهایی که وزارت نیرو بنابه مصالح فنی متوقف کرده و نیز صدور مجوز چاه جدید در مناطق مربوط به حوزههای انتخاباتی، نوید داده میشود. قطعا چنین وعدهها و شعارهای انتخاباتیای، انتظارات و امیدهایی را در حوزههای انتخابیه ایجاد خواهد کرد که یا محقق نخواهند شد (بهدلیل کاهش ظرفیت منابع آب در اغلب حوضهها و دشتها) یا در صورت تحقق، بهواسطه فشارهای سیاسی-اجتماعی، منجر به ناپایداری بیشتر در منابع آب و اتلاف سرمایههای ملی خواهند شد. این موضوع به طریق اولی در مورد حوزههای انتخاباتی واقع در حوضه آبریز دریاچه ارومیه اهمیت مضاعفی دارد و با توجه به وضعیت بحرانی و شکننده این حوضه، توجه دوچندانی را میطلبد. با توجه به اینکه انتخابات آتی مجلس اواخر سال جاری برگزار خواهد شد، به نظر میرسد سه گروه متفاوت برای نیل به یک هدف واحد که صیانت از منابع آب کشور است، باید به این دغدغه توجه داشته باشند: گروه نخست، نامزدهای انتخابات آتی مجلس هستند. این افراد که قطعا از ابعاد و آثار زیانبار بحران آب کشور اطلاع دارند، شایسته است منافع ملی و درازمدت کشور را که همانا صیانت از منابع آب کشور است، بر منافع فردی و کوتاهمدت خود ترجیح دهند و وعدههایی را ندهند که احیانا به ضرر منابع آب کشور باشد. گروه دوم، تکتک افراد جامعه نیز باید بدانند شعارها و وعدههای انتخاباتی نامزدهای انتخابات مجلس که در جهت تخریب و تهدید بیشتر منابع آبی کشور یا حوزه انتخابیه باشند، نهتنها در آینده محقق نخواهند شد، چهبسا نسخه پایدار و کارآمدی نیز برای حل مشکلات حوزه انتخابی نخواهند بود و بالاخره گروه سوم مخاطبان دستگاهها و نهادهای اجرائی یا سیاستگذار دولت در بخش مدیریت آب کشورند که باید با ارائه آگاهی و اطلاعرسانی عمومی درباره وضعیت نامساعد منابع آب مناطق مختلف، هم به مردم و هم به نامزدهای انتخاباتی از طریق رسانههای ملی و محلی، از مطرحشدن و اقبال عمومی به سمت وعدهها و شعارهای غیرواقعی و غیرقابل تحقق در زمینه توسعه منابع آب جدید جلوگیری کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.