ائتلاف شکننده آنکارا-ریاض
در حالیکه جنگ بدون نتیجه در یمن همچنان ادامه دارد، عربستان سعودی دایره مداخلات خود را در سوریه نیز افزایش میدهد. اما خلاف صحنه یمن که عربستان سعودی با نیرویی قوی در آن حضور دارد، میدان جنگ سوریه برای ریاض بسیار پیچیدهتر بهنظر میرسد. دراینمیان، شراکت عربستان سعودی با ترکیه از زوایای پیچیدهتری برخوردار بوده و بهنظر میرسد این دو کشور درباره مسائل عدیدهای در سوریه، توافق نظر کامل ندارند. با تمامی این موارد و بنا بر گزارشهای منتشرشده، عربستان سعودی و ترکیه موافقت کردند از جنگجویان شورشی علیه «بشار اسد»، رئیسجمهوری سوریه، حمایت کنند. همچنین خبرگزاری فرانسه در گزارش جداگانهای نوشت نیروهای اپوزیسیون سوری، اعلام کردهاند پادشاهی عربستان سعودی خواهان اتحاد اکثریت گروههای شورشی سوریه و سازماندهی آنها در یک گروه منسجم تا اواسط جولای سال جاری شده است. درهمینحال، وزرای خارجه ترکیه و قطر نیز برای گفتوگو حول موضوع سوریه و منطقه، باهم دیدار داشتهاند. ترکها و قطریها مدت زیادی است که با حمایت از سیاستهای یکدیگر در سوریه و تمامی منطقه، از متحدان یکدیگر بهشمار میروند. اما پیوستن سعودی به این اتحاد، تحولی است که با پادشاهی جدید عربستان سعودی آغاز شده است. در سوریه، ریاض خواهان حمایت و همکاری آنکاراست. دلیل این امر را باید در مرزهای طویل ترکیه با سوریه جستوجو کرد که امکان مانورهای ترکیه در منطقه شام را وسعت میبخشد. همچنین ترکیه نیز نیک از این امر آگاه است که این کشور نمیتواند بدون در نظرگرفتن نقش عربستان سعودی در کشورهای عربی، به ایفای نقش بپردازد. نقشآفرینی عربستان را نیز باید در منابع مالی این کشور و توان تأثیرگذاری بر نیروهای جنگجوی اپوزیسیون سوری جستوجو کرد. البته باید توجه داشت که این وابستگی متقابل بهدلیل سرشت واگرایانه دو بازیگر سنی اصلی منطقه، چندان آسان نبوده و نخواهد بود. اکنون هدف مشترک همکاری ریاض و آنکارا، اتحاد شورشیهای میانهرو سوری برای سرنگونی اسد است، اما ترکیه خواهان ایفای نقش بسیار تهاجمیتری است. ترکیه تا جایی پیش رفته است که حتی از ایجاد منطقه امن در بخش کردنشین و شمال سوریه، سخن بهمیان آورده است. این امر نیز نشاندهنده این واقعیت است که ترکیه تنها قدرت منطقهای است که توان ارسال نیرو به داخل خاک سوریه را دارد. گزارشهای منابع اطلاعاتی آمریکا نیز حاکی از این امر است که نیروی هوایی این کشور در نظر دارد با نیروی هوایی کشورهای امارات، اردن و سعودی در مداخله در سوریه، همکاری کند. عامل دیگری که میتواند آنکارا و ریاض را به همکاری مشترک با یکدیگر وادارد از سرخوردگی آمریکا از تصمیمی قاطع در مداخله در سوریه نشأت میگیرد. ایالاتمتحده بر این باور است که بازیگران منطقهای باید خود در این رابطه تصمیمگیری و اقدام کنند. از سوی دیگر، واشنگتن نسبت به هرگونه برنامهای که به سقوط بشار اسد منجر شود نیز با احتیاط مینگرد. این احتیاط واشنگتن نیز ناشی از خلأ قدرتی است که میتواند بهترین فرصت را در اختیار نیروهای جهادی و افراطی قرار دهد. مسئله رقابت با ایران نیز دراینمیان از نقشی تعیینکننده برخوردار است. به منظور همکاری منسجمتر کشورهای عربی با ترکیه؛ قطر، عربستان سعودی را متقاعد کرده که این کشور با نفوذ روبهرشد ایران در منطقه مبارزه و در مقابل، ریاض نیز موضع نرمتری را در مقابل اخوانالمسلمین دنبال کند. این بدهبستان سیاسی باعث تغییر موضعگیری و همکاری ترکیه با عربستان و قطر شده که از حامیان جنبش اخوانالمسلمین در سرتاسر منطقه است. اما از سوی دیگر، باید توجه داشت که این موضعگیری میتواند شکننده باشد، زیرا جنبش اخوانالمسلمین با مبانی دینی و سیاست در عربستان در تضاد است. اهمیت این مسئله با در نظرگرفتن شکل آتی حکومت سوریه، دوچندان میشود. آنکارا و دوحه در پی استقرار تأسیس حکومتی به سبک اخوانالمسلمین در سوریه هستند، چراکه این گروه در سوریه نیز دارای پایگاه اجتماعی قدرتمندی است؛ اما بدون شک، ریاض چنین امری را برنمیتابد. با وجود این، از آنجا که بسیاری از شورشیهای سوری در برهه کنونی جزء گروههای سلفی جهادی هستند، چشماندازهای ایجاد یک حکومت دموکراتیک در سوریه، کمی دور از ذهن است. در این میان، ریاض نیز هیچگونه بدیلی برای ارائه یک مدل سیاسی در دست ندارد. از اینرو و با توجه به متغیرهای کنونی، میتوان ائتلاف بین ریاض و آنکارا را مقطعی توصیف کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.