|

وضعیت زمین‌ساختی نپال

توسعه معیوب و نامتوازن

1- نپال در مرز فرورانش ورقه هند به زیر ورقه اوراسیا واقع است. به دلیل همین ویژگی ساختاری و پهنه برخورد زمین‌ساختی است که رشته‌کوه‌های هیمالیا و بلند‌ترین ارتفاعات جهان در این ناحیه شکل گرفته‌اند. سرعت حرکت ورقه هند به سوی ورقه هیمالیا در این ناحیه حدود 45میلی‌متر در سال است که یکی از بیشترین مقدار‌ها در دنیا محسوب می‌شود. نپال در دامنه‌های جنوبی هیمالیا قرار گرفته و هر سه گسل اصلی و فعال لرزه‌زای جنوب هیمالیا در طول این کشور دیده می‌شوند. بزرگ‌ترین زمین‌لرزه ثبت‌شده (زمین‌لرزه 1934 نپال-بیهار) نیز در همین منطقه برخورد ساختاری بین هند و اوراسیا، در همین کشور و با بزرگای 8.2 روی داد که موجب مرگ بیش از 10 هزار نفر شد. زلزله پنجم اردیبهشت 1394 نیز بین کاتماندو و پوخارا رخ داد. بنابراین زمین‌لرزه با بزرگای 7.8 در چنین پهنه‌ای در راستای گسل‌های فعال، قابل‌انتظار بود. بزرگای این زلزله 7.8 و ژرفای آن نیز کم (حدود 15 کیلومتر) بود. در این پهنه، بیش از نه‌میلیون نفر زندگی می‌کنند که بیشتر روستایی هستند. شهر پوخارا و کاتماندو (به‌ترتیب با حدود 260هزار و 1.5 میلیون نفر جمعیت)، در فاصله حدود 75 کیلومتری کانون واقع بودند. زیرساخت‌های کشور نپال بیشتر سنتی و بسیار ضعیف است. این روند توسعه ناپایدار، مشابه همان روندی است که در تمام کشورهای در حال توسعه، ازجمله در کشور خودمان دنبال می‌شود، مثل ساخت مسکن مهر به‌صورت بافت حاشیه‌ای آسیب‌پذیر در اطراف شهر‌های ایران. 2- نپال حدود 28 میلیون نفر جمعیت دارد و از نظر اقتصادی، کشوری فقیر است. این کشور در سال 2014 در شاخص توسعه انسانی ملل‌متحد، رتبه 145 را دارد و تولید ناخالص داخلی GDP آن، حدود 20 میلیارد دلار است. بیشتر اقتصاد این کشور بر گردشگری و ورزش‌های کوهستانی و جذابیت وجود قله اورست در این کشور تکیه دارد. ماه اردیبهشت که زلزله در آن رخ داده نیز اوج جذابیت گردشگری نپال است و به همین دلیل، حدود 300 هزار گردشگر خارجی در هنگام زلزله، در این کشور حاضر بوده‌اند. از این جهت، آسیب مهمی بر اقتصاد این کشور وارد شده است. از هشت محل تاریخی مهم، هفت محل در زلزله آسیب دیده‌اند و تنها، بنای موجود در زادگاه بودا است که آسیب جدی ندیده است. نپال نمادی از وضعیت آسیب‌پذیری و تاب‌آوری کشور‌های توسعه‌نیافته و در حال توسعه، در مقابل سوانح طبیعی، به‌ویژه زمین‌لرزه است. هاییتی نیز کشوری است که از نظر اقتصادی وضعیت مشابه نپال دارد. در 12 ژانویه 2010، زمین‌لرزه‌ای با بزرگای 7.0 در ساعت 16:53 در فاصله 20 کیلومتری پایتخت هاییتی روی داد و باعث مرگ 300 هزار نفر از جمعیت حدود دو میلیون نفری پورتوپرنس شد. 3- در ابتدای سال 1394 برآورد شد از 9 شهر پرجمعیت کشور، هشت شهر در معرض خطر نسبی بالای زلزله قرار دارند و حدود 21 میلیون نفر (حدود 26 درصد جمعیت ایران) را در خود جای داده‌اند. از سوی دیگر، بیش از 70 درصد از امکانات اقتصادی، آموزشی و صنعتی ایران، در پیرامون همین شهر‌ها متمرکز شده ‌است. آسیب‌پذیری ما در زمین‌لرزه‌ای مانند زمین‌لرزه بم مشاهده شد. پنجم دی 82، زلزله‌ای با بزرگی 6.5 در نزدیکی شهر بم در ساعت 5:26 دقیقه بامداد روی داد و حدود یک‌سوم جمعیت 90 هزار نفری ساکن در آن، کشته و در حدود 45 هزار نفر نیز به درجات مختلف، مجروح شدند، یعنی درمجموع 83 درصد از جمعیت شهر بم کشته و مجروح شدند. با در نظرگرفتن آنچه در زمین‌لرزه پنجم اردیبهشت نپال رخ داد، باید برای کاهش ریسک سوانح محتمل بعدی (به‌ویژه زمین‌لرزه) اقدام کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.