مشکلات پیشروی متخصصان رادیولوژی و ارائه چند راهکار
نبود شناخت صحیح، موجب بیتوجهی به رادیولوژی میشود
جلال جلالشکوهی . رئیس انجمن رادیولوژی ایران
1- هرچند طرح تحول نظام سلامت با اهدافی شامل ارتقای سلامت مردم، کاهش پرداخت هزینههای درمانی در مراکز دولتی، قطع ارتباط مالی بین پزشک و بیمار و... در کشور پا گرفت، اما از مشکلات این طرح در حوزه رشته رادیولوژی، میتوان به تعریف جایگاه متخصص رادیولوژی در نظام درمان کشور اشاره کرد. با نگاهی گذرا به سایر نقاط جهان شاهد آن هستیم که، رادیولوژی جایگاهی والا در تشخیص بیماریها، انجام فرایندهای مداخلهای با کاهش قابلملاحظه خطرها و عوارض تحت روشهای مختلف رادیولوژیک، پیگیری روند درمان بیماریهای مختلف عفونی، التهابی، سرطانی و در انتها تأیید تکمیل روند درمانی یا کنترل آنها دارد. نقش تخصص رادیولوژی نیز بهعنوان عامل و مسئول انجام مراحل فوق و همچنین به عنوان مشاور در کنار سایر پزشکان تیم درمان، نقشی حساس است، اما متأسفانه در ایران دیدگاهها، قوانین و سازوکارهای بخش درمان کشور مبتنیبر نگاهی تاریخی است و هیچ تناسبی با پیشرفتهای گسترده در روشهای گوناگون و نوین رادیولوژی ندارد. امروزه با پیشرفت علم پزشکی و رادیولوژی و ایجاد رشتههای سونوگرافی، سیتیاسکن، امآرآی و روشهای ترکیبی با PET و گستردگی بینهایت در زمینه آنها در کشور، چه در زمینه تأسیس مراکز تصویربرداری و مطبها و چه در زمینه بهرسمیتشناسی متخصص رادیولوژی، به عنوان جزئی مهم در روند درمان و مشاوره، همچنان دیدگاه قدیم ساری و جاری است. 2- نبود شناخت مناسب از این رشته باعث شده در سالهای اخیر این رشته از دو جنبه تهدید شود: نخست تعرفهگذاریهای نامناسب و دوم دخالت سایر رشتهها در این رشته، بهویژه در حوزه سونوگرافی. در حوزه تعرفهگذاری باید گفت، برای مثال تعرفهها متناسب با دستمزد یک متخصص امآرآی و نیز یک متخصص دیگر که تصاویر را گزارش میکند و نیز هزینه دستگاهها و مواد مصرفی، استهلاک وسایل و... نیست. هماینک پایینترین تعرفه، مربوط به رادیولوژی ریه است که یک تکنسین با یک دستگاه آن را انجام داده و گزارشی را تحویل بیمار میدهد، در صورتی که بهای مواد مصرفی این تصویربرداری را کم کنیم، مشخص میشود، دستمزد یک رادیولوژیست، حتی کمتر از یک متخصص داخلی است. به عبارتی ویزیت یک متخصص داخلی هماینک حدود 35 هزار تومان و ویزیت یک رادیولوژیست کمتر از 30 هزار تومان است، اما متأسفانه در موقع تعرفهگذاری برای این صنف به این نکته توجه نمیشود که هزینههای بالای دستگاههای رادیولوژی به همراه مواد مصرفی سبب گرانی بهای خدمات این رشته شده است. مجموعه عوامل فوق باعث کاهش جاذبه ورود جوانان به این رشته شده است. به عبارتی با وجود کافیبودن تعداد رادیولوژیستها در مراکز خصوصی، بهدلیل نبود جذابیت فعالیت در بخشهای غیرخصوصی، مراکز دولتی با کمبود رادیولوژیست روبهرو هستند. از دیگر مسائلی که در امر تعرفهگذاریها متأسفانه لحاظ نمیشود، استهلاک دستگاههای رادیولوژی است، زیرا بهدلیل استهلاک بالا از یکسو و از سوی دیگر ورود دستگاههای جدید با تکنولوژی روز که امکان تهیه تصاویر با کیفیت بهتر و البته دقیقتر را فراهم میآورد، پس از هفت تا 10 سال، باید دستگاهها را تعویض و بهروز کرد. امروزه قیمت یک دستگاه امآرآی در حالی 5.4 میلیارد تومان است که 10 سال پیش قیمت آن 850 میلیون تومان بود. پرسش اینجاست که در چنین شرایطی کدام مرکز خصوصی برای خرید این دستگاه تا این اندازه اندوخته دارد؟ بانکها نیز بهسادگی وام نداده یا در ازای اعطای چنین مبلغی، وثیقه یک ملک هفتمیلیاردی را بهعنوان ضمانت میخواهند. هماینک به دلیل هزینههای بالا و تعرفههای کم و غیرواقعی، بسیاری از مراکز رادیولوژی که در آن تنها رادیولوژی و سونوگرافی انجام میشده، تعطیل شدهاند که پیشبینی میشود با ادامه این روند، طی سالهای آینده شاهد تعطیلی مؤسسات جامع رادیولوژی در کشور (مراکزی که در آن سیتیاسکن، امآرآی، آنژیوگرافی، تراکم استخوان و... انجام میشود)، باشیم. درحالحاضر هزینه تأسیس یک مؤسسه جامع رادیولوژی در ایران بیش از 10 میلیارد تومان است تا جایی که طی سالهای اخیر با وجود اعطای بیش از 20 مجوز تأسیس اینقبیل مراکز، تنها کمتر از چهار مؤسسه جامع رادیولوژی در کشور تأسیس شدهاند. راه برونرفت از این اوضاع، تخصیص ارز خاصی برای واردات تجهیزات رادیولوژی است. در گذشته مراکز رادیولوژی تنها با سرمایه رادیولوژیستها تأسیس میشد، اما طی سالهای اخیر و با گرانی بهای تجهیزات، تأسیس این مراکز نیازمند یک سرمایهگذار است. ورود سرمایهگذار به تیم مؤسسات رادیولوژی از یکسو جای نگرانی دارد. زیرا سرمایهگذار صرفا بهدلیل انگیزههای مالی و نه رسالت پزشکی یا همان خدمتگزاری به مردم وارد این نوع سرمایهگذاری شده است. برای مثال برخی سرمایهگذاران ترجیح میدهند بهجای انجام سیتیاسکن و امآرآی شکم که فرایندی زمانبر بوده و از بازده مناسب اقتصادی نیز برخوردار نیست، مبادرت به انجام سیتیاسکن مغز و کمر کنند. 3- درحالیکه قانون به متخصصان دیگر رشتهها اجازه داده است که از دستگاههای رادیولوژی مانند سونوگرافی بهعنوان یک ابزار تشخیصی و نه کسب درآمد بهره ببرند که متأسفانه بهرهگیری از این دستگاهها به منبعی برای کسب درآمد برخی پزشکان تبدیل شده است. اجازه قانونی به پزشکان برای بهرهگیری از ابزار رادیولوژی به این معناست که همانگونه که یک پزشک از گوشی پزشکی و دماسنج بهعنوان ابزار تشخیصی استفاده میکند، هزینه اضافی بابت بهکارگیری آن از بیمار دریافت نکند. بهکارگیری دستگاههای رادیولوژی نیز برای پزشک غیررادیولوژیست باید، اینگونه باشد درحالیکه متأسفانه شاهدیم دستگاههای مذکور به منابعی برای کسب سود از سوی دیگر متخصصان بهویژه متخصصان رشته زنان و زایمان تبدیل شدهاند. تاجاییکه برخی از این متخصصان در حوزههای خارج از تخصص خود، در زمینه رادیولوژی نیز به فعالیت مشغولاند. برای مثال در مواردی مشاهده شده متخصص زنان و زایمان نسبت به سونوگرافی کبد نیز اقدام کرده که چنین اقداماتی جای تأسف دارد. درمجموع باید گفت در حالی رادیولوژیست در زمینه تشخیص بیماریها به کل بدن اشراف دارد که متخصصان دیگررشتهها هر یک فقط در حوزههای تخصصی خود قادر به تشخیص هستند. به غیر از مهارتهای تشخیصی از سوی رادیولوژیستها با پیشرفتهای تکنولوژی، رشته رادیولوژی در سالهای اخیر دچار تحولات عظیمی شده، ابزارهای تشخیصی این رشته هر روز دقیقتر و البته گرانتر وارد بازار میشود تاجاییکه قیمت برخی دستگاههای سونوگرافی 500 تا 700 میلیون تومان است اما متأسفانه شاهدیم، متخصصان دیگررشتهها با خرید دستگاهی 70، 80 میلیونی میخواهند، همان کار رادیولوژیست را انجام دهند که طبیعی است دقت این دستگاهها با دستگاههای حرفهای رادیولوژی قابلقیاس نیست. خوشبختانه صحبتهای وزیر محترم بهداشت و درمان در کنگره امسال انجمن رادیولوژی و در جایی که عنوان کردند، پزشکان عمومی نباید سونوگرافی کنند، قوتقلبی برای جامعه رادیولوژی کشور بود که امید داریم، وزارتخانه به این مهم رسیدگی کند. 4- از دیگر معضلات مؤسسات جامع رادیولوژی دخالتهای ارگانهای مختلف از قبیل شهرداری، اداره اماکن و بهطورکلی چندین مرکز مختلف است که مؤسسات جامع درگیر پاسخگویی به آنها هستند. درحالیکه بهترین روش در این میان، واگذاری مسائل مؤسسات جامع رادیولوژی به معاونت درمان وزارت بهداشت و حذف بوروکراسیهای اداری است تا انرژی رادیولوژیستها به جای آنکه صرف امور بوروکراتیک شود، در خدمت حلقه درمان باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.