گزارش ششمین روز جشنواره کن و حاشیههایش
مورد عجیب مارگریت و ژولین و کارول
امیر گنجوی، کن
هواشناسی میگوید آسمان آخر هفته کن بارانی است؛ روی زمین کن اما قطره اشکی دیده نمیشود. ساحل لاجوردی فعلا تا یکشنبه 24 می (سوم خرداد) شاهد بزم سالانه سینماگران است و رژه آنها مقابل دوربین و البته سناریوی لبخند و ژست و مُد. شب پیش به افتخار فیلم «ناهید»، مجلس میهمانی در غرفه ایران در کن برگزار و فرصتی برای گردهمایی ایرانیهای حاضر در این جشنواره فراهم شد. عدهای از ایرانیها با کارت خبرنگاری آمدهاند و عدهای در غرفههای تجاری حضور دارند. درواقع، غرفههای مختلف شرکتهای ایرانی در بازار مرکزی کن به چشم میخورد و در هرکدام فردی را میتوانید ببینید که مشغول صحبت با غرفهدار پیرامون فیلمهای ایرانی است. تمامی غرفههای ایران در تالار «ریورا» در بخش بازار قرار گرفتهاند. از مهمترین فیلمهایی که روز ششم جشنواره (دوشنبه) پخش شد، میتوان به «قوانین بازار» استفان بریز اشاره کرد. داستان فیلم راجع به مردی است که از شرکت محل کار خود اخراج میشود و در وضعیت نامناسب اقتصادی قرار گرفته و لازم است که هرچهزودتر کاری پیدا کند تا هزینه زندگی، اقساط خانه و همچنین مخارج بچه عقبمانده ذهنی خود را درآورد. «قوانین بازار» فیلمی تأثیرگذار و خوب است که بهخوبی به مشکلات زندگی در سرمایهداری پرداخته است و بیان میکند که به چه نحو زندگی در سرمایهداری همگی را در نهایت به کالا و پاسدار این نظام اقتصادی تبدیل میکند. سبکِ واقعگرایانه فیلم و همچنین بازی ونسان لیندون دلپذیر است و بهخوبی وضعیت کارگر را در این نظام نشان میدهد. مشکل بزرگ فیلم نگاه استروتیپیکال فیلم به سرمایهداری به نام واقعیت است. درواقع، زندگی در جامعه سرمایهداری سراپا درد و رنج نیست، اگر سرمایهداری فقط نظامی دردآفرین بود، اینچنین دوام نمیآورد. در سرمایهداری به فرد امکان رشد و پاداش هم میدهند. کارگردان به این وجوه سرمایهداری کمتر توجه کرده، فیلم تا حدی سیاهنمایی است و نگاه او به این نظام در بخشهایی کاریکاتوروار و شعاری از آب درآمده. اما کن در شامگاه ششم ثابت کرد محال است بدون حاشیه شکل بگیرد. «مارگاریت و ژولین»، فیلمی بود که دوشنبهشب در تالار «دبوسی» پخش شد. داستان نامتعارف فیلم راجع به کشش بین یک خواهر و برادر در قرن 16 است. فیلم عاقبت نافرجام این رابطه را نشان میدهد و این دیدگاه را مطرح میکند که مذهب از شکلگیری رابطه عشقی بین خواهر و برادر جلوگیری کرده است. فیلم از لحاظ سینمایی دارای شکلبندی قوی و پختهای است، بازیها چشمگیر است و میزانسن خوب چیده شده. دشوار بتوان از فیلم ایراد شکلی گرفت؛ ولی محتوای فیلم اصلا قابل هضم نیست و خوشایند عده زیادی که از سالن سینما بیرون آمده بودند، نبود. نقدهای منفی زیادی علیه فیلم نوشته شد. به نظر میرسد که در دوره معاصر، روند فردگرایی به حدی رسیده که هیچ ارزش اجتماعی و اخلاقیای دیگر پایدار نیست و سینماگران به اسم خلاقیت هنری حمله به هر ارزش فرهنگی- تاریخی را مجاز میپندارند. برخلاف نگاه سرتاپا ایدئولوژیکی که در این فیلم ارائه شده است، مخالفت با ازدواج خواهر و برادر ریشه مذهبی صرف ندارد که فکر کنیم با کمشدن قدرت مذهب این جور عشقی میتواند شکل بگیرد. مخالفت با چنین روابطی در نوشتههای اکثر نویسندگان و متفکران قرون گذشته به چشم میخورد. کمتر اندیشمندی را میتوان یافت که از چنین ازدواجی دفاع کرده باشد و آن را برای جامعه مفید و خوب تشخیص داده باشد. متأسفانه این در کن به صورت رسم درآمده که هرازگاهی فیلمی افراطی و در تضاد شدید با ارزشهای عرفی به نمایش درآید، بدون توجه به اینکه این محتوا یا شکل افراطی اصلا ارزش برچسب اصالت را دارد یا نه. در فرهنگ معاصر، صداقت و یکیبودن با خود ارزش بالایی دارد و معمولا از آن بهعنوان «اصالت» یاد میکنند. فیلمهایی همانند مارگریت و ژولین از طریق «سطحی»گرایی در فکر بروزدادن اصالت هستند. خلاقیتی در این نمونه صداقتگرایی نیست: زندانها و دیوانهخانهها مملو است از آدمهای مشابه اصیل با شخصیتهای بهمراتب قویتر و جذابتر. صداقت واقعی در آن است که هنرمند در عین رعایت انضباط، احترام و توجه به محدودیتها و شرایط خاصِ اجتماعی که در آن زندگی میکند، اصیل، خاص، مبتکر و دارای منش ویژه باشد. از اینها که بگذریم، امتیازهای منتقدان نشریات معتبر حاضر در جشنواره نشان میدهد تا روز ششم، «کارول»، ساخته تاد هینز بیشترین شانس دریافت نخل طلا را دارد. این فیلم هم همچون «مارگاریت و ژولین»، داستانی نامتعارف را به تصویر میکشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.