یک ترجمه و مقالاتی از محمدعلی سپانلو
دیدارهای پراکنده با ادبیات و زندگی
از چاپ اول ترجمه محمدعلی سپانلو از رمان «آنها به اسبها شلیک میکنند»، نوشته هوراس مککوی، سالهاست که میگذرد و اکنون نشر نیماژ این رمان را تجدیدِچاپ کرده است. هوراس مککوی، نویسنده آمریکایی نیمهاول قرن بیستم و چنانکه سپانلو در مقدمه ترجمه فارسی کتاب اشاره کرده، همدوره نویسندگانی چون فاکنر و همینگوی و جان اشتاینبک و...، است. «آنها به اسبها شلیک میکنند»، نخستین رمان اوست. رمانی که ترجمه آن به زبان فرانسوی مککوی را از ناشناختگی و گمنامی بیرون آورد. براساس این رمان در سال 1970، فیلمی هم به کارگردانی سیدنی پولاک ساخته شد که جین فوندا و مایکل سارازین در آن ایفای نقش کردند. «آنها به اسبها شلیک میکنند» رمانی است تلخ که در آن نظام سرمایهمحور حاکم بر آمریکا با دیدی انتقادی تصویر شده است. در بخشی از مقدمه خواندنی ترجمه فارسی این رمان، درباره آن میخوانیم: «آنها به اسبها شلیک میکنند، غمنامه فرد درماندهای است تسلیم وضعیات اجتماعی، که به شیوه خود فرد درمانده دیگری را نجات میدهد. گیرم با مرگ. علیرغم سادگیاش، داستان از بافت سنجیدهای بهرهمند است. قهرمان مرد کتاب راوی قصه است، پس نمیتواند خود را معرفی کند، ولی ما تا اعماق وجودش را میشناسیم. رئالیسم آمریکایی یکی از اصول رئالیسم را به تمامی پایمردی میکند. بسیاری از رئالیستنماها گرچه بهطور نظری رفتار فرد را تابع شرایط اجتماعی میدانند، از تبیین این رابطه عاجزند. ازاینرو اعمال آدمهاشان، بیمنطق، احساساتی و شعارگونه میماند، اما مککوی، چون بیشتر نویسندگان همعصرش، بهوضوح نشان میدهد که دردهای قهرمانانش ناشی از وضع اجتماعی و روانی و پرورشی آنهاست. و ما به این باور میکنیم. راوی داستان، مردی که آزارش به مورچه نمیرسد، آدم صلحجویی که میخواهد همه را آشتی بدهد، شهروند مؤدبی که خاضعانه به قانون، به پلیس، به رئیس و به زن احترام میگذارد... که همواره به ملاحظه تنگناهای موجود کوتاه میآید، آرزوی بزرگ فیلمسازی را به خواب میسپارد و در عالم واقع آن را به امید تهیه دو، سه حلقه فیلم تخفیف میدهد... مردی است سلیمالنفس که در همهچیز منفعل است... او حرفشنو و سربهزیر است... با معصومیت کمنظیری سقوط ارزشها و خیمهشببازی ادعاها را در جامعه سرمایهداری روایت میکند، اما هرگز قضاوت نمیکند، زیرا حتی در دم مرگ هم نمیخواهد درگیر شود. و بالاخره آدمکشی او هم بهگونهای سادهلوحانه صورت میگیرد...»کتاب دیگری که اینروزها و همزمان با مرگ سپانلو تجدیدِچاپ شده، «تعلق و تماشا» است که در اواخر دهه هفتاد به چاپ رسیده بود و نشر نیلوفر بهتازگی چاپ دیگری از آن را منتشر کرده است. «تعلق و تماشا» منتخبی است از نقدهای ادبی، گزارشها، مصاحبهها و... که جملگی برخی وجوه کمترتوجهشده در کار سپانلو را نشان میدهند. خاصه آنجا که او در مقام منتقد به نقد برخی آثار معاصرانش مثل شاملو و گلشیری میپردازد و میتوان نگاه انتقادی سپانلو را در این نقدها دید. «تعلق و تماشا»، بهنوعی بازتابنده نخستین مواجهههای سپانلو با هنر و ادبیات دوران خودش است و البته در ادامه مطالب دیگری مربوطبه دوران میانسالی سپانلو نیز در این کتاب دیده میشود. همچنین برخی مصاحبهها و شرح دیدارهای او با نویسندگان غربی نیز در «تعلق و تماشا» آمده است. «دیدهبان خوابزده» که سال 91 توسط نشر نیلوفر منتشر شد را میتوان ادامه «تعلق و تماشا» دانست. «دیدهبان خوابزده» بازتابنده نوع نگاه سپانلو به ادبیات و هنر در سالهای اخیر است و «دیدارهای پراکنده با ادبیات و زندگی»، عنوان فرعی آن است. سپانلو در مقالاتش در این دو کتاب به برخی ویژگیهای آثار ادبی و هنری توجه داشته که دیگران کمتر به آنها توجه کردهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.