گام نخست برای بازگشت به نظام حزبی
محمدجواد حقشناس-عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی
برگزاری مجمع عمومی خانه احزاب، ازجمله موضوعاتی است که اینروزها و در آستانه فرارسیدن تاریخ تعیینشده برای آن، در بین فعالان سیاسی و رسانهها موردبحث قرار میگیرد. 31 اردیبهشت بهعنوان روز مجمع عمومی دور ششم تعیین شده است. در ماههای گذشته، تعدادی از فعالان سیاسی اصلاحطلب و اصولگرا در تعامل با وزارت کشور تلاش کردند تا در کوتاهترین مدت زمینه عادیشدن فعالیتهای خانه احزاب فراهم شود. در این میان البته بودند احزابی از اصولگرایان که به شکلی خارج از عرف، در راه برگزاری آن سنگاندازی میکردند که دلیل آن را باید در تنگنظری و نگرش غیررقابتی به کار حزبی جستوجو کرد. با توجه به رویکردی که وزارت کشور دولت روحانی داشته و دارد و وزیر کشور نیز دیدارهایی با احزاب برگزار کرده است، بهنظر میرسد در سطح کلان دولت در رابطه با فعالیت دوباره خانه احزاب نهتنها مشکلی وجود ندارد بلکه پیگیریهایی برای تسریع روند فعالیتهای این نهاد صنفی احزاب نیز از سوی خود رئیسجمهور صورت گرفت. قبلا توسط نگارنده یادآوری شد که تعیین معاون سیاسی وزیر کشور نیز تا حدی میتواند به تسریع فعالیتهای حوزه سیاست داخلی منجر شود، چه اینکه این مقاممسئول، متولی این حوزه بهشمار میرود و نبود آن، بینظمیهایی را ایجاد کرده بود. بهنظر میرسد بسیاری از احزاب فعال در خانه احزاب، امروز بیش از گذشته به اهمیت فعالیت حزبی در کشور واقف شدهاند. در ماههای اخیر و پس از تحویل مدارک خانه احزاب توسط وزارت کشور نیز تعیین سازوکار و بررسی اساسنامه به صورت توافقی دنبال شد. مشخص است این اساسنامه باید سمتوسویی به خود بگیرد که خارج از بحثها و رقابتهای حزبی و سیاسی باشد و با هدف افزایش همکاریها حول مشترکات حزبی و تعامل و همراهی تدوین شود. نگارنده امیدوار است این امر، گام نخست برای بررسی نقاط ضعف کار حزبی در کشور باشد، چراکه با وجود اینکه ایران امروز در دنیا از رکوردداران تعداد احزاب است - با حدود 250 تشکل ثبتشده- اما در نگاهی واقعبینانه، تعداد احزاب واقعی کشور به تعداد انگشتان یک دست هم نمیرسد. نگرش دولت قبل به فعالیت احزاب، نیازی به واگویی ندارد؛ چراکه امروز برای جامعه روشن شده است تیم احمدی نژاد و شخص وی، هیچ حقی برای فعالیت احزاب قائل نبودند و تا جایی که امکان داشت، به اعمال محدودیت پرداختند. پس از رویکارآمدن دولت یازدهم و وعده وزیر کشور برای نشست با احزاب، دبیران کل و نمایندگان تشکلهای سیاسی و تحقق آن در دیماه سال 92، این تلقی ایجاد شد که دولت جدید مشکلی با فعالیت احزاب ندارد و رئیسجمهور هم در ایام انتخابات و در شعارهای انتخاباتی، بر این مسئله تأکید کرده بود. پس از آن جلسه، موضوع عادیشدن فعالیت احزاب نیز مطرح شد که به خودی خود اگرچه اقدام مناسب و قابلتقدیری بود، اما این اقدام به تنهایی برای حل مشکلات فضای حزبی کشور کافی نیست. شرایط احزاب در کشور ما با استانداردهایی که برای احزاب پیشبینی شده است و در قیاس با کشورهای همتراز، مطلوب نیست. در تدوین قانون اساسی، به حقوق ملت و جایگاه موسع برای احزاب توجه شد، اما مشکلات ایجادشده مانند جنگ تحمیلی و پس از آن، مقدم دانستهشدن موارد دیگر نسبت به فعالیتهای سیاسی در کنار فقدان فرهنگ مناسب اجتماعی و سیاسی در جامعه، ما را از رسیدن به یک نظام حزبی قوی و کارآمد محروم کرد. در دولت اصلاحات با تلاش رئیسجمهور و اصلاحطلبان، جان دوبارهای به کار حزبی داده شد، اما مشکلات پدیدآمده در آن مقطع و بیمیلی دولتهای نهم و دهم به این حوزه، سبب ایجاد رکود دوباره در آن شد. حال، امیدواریم در دولت آقای روحانی این فضا فراهم شود تا موقعیت مناسبی برای کارآمدشدن احزاب ایجاد و تأثیرگذاری بیش از پیش پیگیری امور سیاسی کشور در چارچوب احزاب بتواند به نقطه مورد نظر نزدیک شود. برهمیناساس اعتقاد دارم نباید تمام نقطه عطف و توجه ما درخصوص مسائل و مشکلات موجود احزاب به خانه احزاب ختم شود؛ یعنی نباید این تصور را داشته باشیم که اگر خانه احزاب راه افتاد مسائل احزاب حلوفصل میشود. در نگاهی واقعگرایانه، راهاندازی خانه احزاب تأثیری در حدود 10 تا 15 درصد در بهترشدن فضای احزاب در کشور دارد اما باید بدانیم مشکلات احزاب ریشه در مسائل دیگری دارد که البته یکی از محلهای مناسب برای بحث و تبادل نظر پیرامون آن، خانه احزاب است که اکثریتقریببهاتفاق جریانات باسابقه کشور از گرایشهای مختلف در آن حضور دارند. قانون احزاب، هماهنگشدن قانون انتخابات و احزاب و تغییر نگاه برخی نهادها و بخشهای کشور به مقوله احزاب باید تغییر کند. بهطورعملی و واقعی باید به سمتی حرکت کنیم که احزاب درگیر ساختار قدرت باشند و فاصله بگیریم از اینکه در یک فصل مشخص و هر چهار سال یکبار به سراغ احزاب برویم و از اساس این مسئله نیازمند یک بستر برای رشد و نمو جامعه است. تعریف حزب و تشکیلات واقعی این است که حزب به میزان حداقلی بتواند محلی برای فعالیت احزاب در حوزههایی مثل آموزش و کادرسازی و برنامه برای اداره کشور و فراگیربودن را داشته باشد. بر این اساس باید بهتدریج، تفکر حزبی و اهمیت آن در توسعه کشور بهرسمیتشناخته شود و همه احزاب چه در خانه احزاب و چه در هر فرصت دیگری برای ایجاد چنین تفکری تلاش کنند. همانطور که اشاره شد، فعالیت خانه احزاب میتواند گام ابتدایی برای توجه بیشتر به نقش و کارکرد احزاب بهشمار رود. وقتی سخن از استانیشدن انتخابات و پیشنیاز آن یعنی تحزب و کار تشکیلاتی است، باید امیدوار بود حداقل طراحان آن که در زمره اصولگرایان بودند به واقع به اهمیت حزب و جلوگیری از رشد جریانهای خلقالساعه در کشور که لطمات جبرانناپذیری به همراه دارد، پی برده باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.