از روبان قرمز تا اشک سرما
هما نصرتی : چقدر مواجهه سینمایی و تلویزیونی ما با مین واقعیت دارد؟ پاسخ به این سؤال چندان ساده نیست و بیشتر از هرچیز نیاز به داشتن اطلاعات درباره سیستم مین و مینروبی دارد. با اینهمه به نظر میرسد که تصویر تلویزیون و سینما از «مین»، تصویر غلوشدهای است. یکی از کسانی که در حوزه خنثیکردن مین فعالیت دارد، به «شرق» میگوید: «متأسفانه تلویزیون طوری خنثیکردن مین را نشان میدهد که انگار با بمب ساعتی مواجه هستیم. نه! خبری از این حرفها نیست». علی، که در گردان خنثیکردن مین در چزابه فعالیت میکند، میگوید آنچه که امروز بهعنوان مین در خاک ایران باقی مانده، عموما مستهلک شده و بههیچعنوان شبیه یک بمب نیست: «مینهایی که از زمان جنگ در ایران باقی ماندهاند، عموما بهخاطر عمر دودههای در برابر فشارهای وارده، مقاوم هستند، حتی اگر هم اینطور نباشند، بهطورکلی مین هیچ وجه اشتراکی با بمبهای ساعتی ندارد». احتمالا هریک از بینندگان تلویزیون یا سینما، لحظه خنثیکردن مین را دیده؛ این تصویر برای کشوری که 30 درصد از آثار تولیدی در حوزه تصویریاش بیواسطه یا با واسطه به جنگ برمیگردد، تصویری آشناست، اما علی معتقد است که این موضوع نباید در چنین کشوری که تا این اندازه با موضوع جنگ از دریچه آثار هنری مواجه است، غلط نمایش داده شود: «هر اثر هنری در حوزه جنگ برمبنای واقعیت ساخته میشود و مخاطب با علم به این موضوع پای رسانه مینشیند. در چنین شرایطی چرا باید به او تصویری نشان بدهیم که با واقعیت فاصله دارد؟» در بین تصویرهای سینمایی انفجار مین، چند تصویر اما به واقعیت نزدیکترند؛ «در روبان قرمز که آقای حاتمیکیا آن را ساخته بود، پرویز پرستویی، نقش یک خنثیکننده مین را در منطقه سابقا عملیاتی بازی میکند. رابطه او با مینها، رابطهای تقریبا واقعی است. هیچ خنثیکننده مینی، از مین نمیترسد. با امکانات و تجهیزاتی که به آنها مجهز است به سمت مین میرود و آن را خنثی میکند». برعکس نقشی که پرویز پرستویی بازی کرده و تصویری شاعرانه از یک مینروب را نشان میدهد، فیلم اشک سرما، تصویری واقعیتر از مناطق مینگذاریشده در کردستان را به نمایش میگذارد. علی معتقد است که در این مناطق آنچه بیش از همه مورد توجه است، چرای دامهاست: «به فیلم اشک سرما دقت کنید، چرای گله باعث میشود که یک گوسفند به منطقه مینگذاریشده وارد شود و انفجار صورت بگیرد. این تصویر قابلقبولی است چراکه از بطن طبیعت کوهستان بیرون میآید. من هم آن را میپذیرم چون مینها در کوهستان حرکت دارند و نمیشود نقاط دقیقی برایشان متصور بود، اما فیلمهایی هم هستند که چنان با مین برخورد میکنند که مخاطب میترسد، در حالی که مرزنشینان ما با این پدیده خو گرفتهاند، به آن عادت کردهاند و هرزمانی به فکر پاکسازی بیشتر محیط زندگی خود هستند». تصویرهای زیادی در سینما و تلویزیون، ما را با واقعیتهای اطرافمان آشنا میکنند؛ واقعیتهای بعضا تلخی که گاه حتی به شوخی و طنز کشیده میشوند تا عارضههای روانی برخورد با آنها کمتر و رقیقتر باشد. درباره واقعیتهای تلخی چون مناطق مینگذاریشده روزگار جنگ، اما یک حقیقت بزرگ وجود دارد و آن توصیه کارشناسان به واقعینشاندادن این تصویرهاست، چراکه ممکن است یک تصویر غلط، نگاه مردم را به بسیاری از واقعیتها، واژگون کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.