«سدریک ویلانی» در ایران از چه سخن گفت
همزیستی در صلح و احترام متقابل
بابک فرهادی
«سدریک ویلانی»، ریاضیدان عجیبی است. معمولا دانشمندان دوست دارند در یک رشته و موضوع خاص، عمیق شوند و دیگرانی را که به همه رشتهها سرک میکشند، با عبارتهایی مانند «اقیانوسی به عمق یکوجب» توصیف میکنند. اما «ویلانی» ریاضیدان برجستهای است که هم در رشته تخصصی خود به برترین افتخارات دست یافته و حضور در کنفرانسهای او، فرصت مغتنمی برای دیگر همکاران است؛ هم دانشجویان رشتههای گوناگون از سخنرانی عمومی و علمی ترویجی او استقبال میکنند، هم اینکه خودش با بسیاری از حوزههای غیرمرتبط با ریاضیات یا علم مانند تاریخ، هنر و مباحثی از ایندست آشناست. وی دوشنبه 21 اردیبهشت میهمان دانشگاه صنعتیشریف بود و در جمع استادان و دانشجویان مشتاق، درباره حرکت سیارات و ستارگان، معادلات بیانکننده این حرکتها، تاریخ تکامل تدریجی درک حرکت سیارات و پایداری این حرکتها سخنرانی کرد. دکتر «ویلانی» در این جلسه درباره اهمیت و کاربرد ریاضیات در تفسیر پدیدههای طبیعت (از یک ذره تا ستاره و کهکشان، هنر و جامعه) سخن گفت که با استقبال چشمگیر دانشجویان همراه بود. دکتر «ویلانی» درباره استقبال دانشجویان از این سخنرانی گفت: «سالن بزرگ سخنرانی بهطور کامل پر شده بود و برخی ایستاده به سخنرانی گوش میکردند. دانشجویان سؤالات بسیاری پرسیدند که این همه اشتیاق دانشجویان برای من بسیار جالب بود». وی افزود: «بهعنوان یک دانشمند میگویم گسترش ارتباطات علمی میتواند هماهنگی بیشتری میان مردم جهان ایجاد کند و من بسیار علاقهمند هستم که به گسترش ارتباطات میان ملتها کمک کنم. امیدوارم چنین ارتباطاتی برای بهبود روابط دیپلماتیک کشورها نیز مفید واقع شود». وی درباره آنچه به دانشجویان کمک میکند تا در مسیر کسب جایزه فیلدز یا انجام کارهای بزرگ در ریاضیات گام بردارند، گفت: «هرچند بخشی از این مسیر به بخت و اقبال بستگی دارد، اما دانشجویان باید سعی کنند در یک زمینه خاص، تا حد ممکن توانمند شوند و با کنجکاوی، وقایع آن حوزه را دنبال کنند تا فرصت مناسب پیش آمده و آنها بتوانند بهموقع از فرصتها استفاده کنند». بهنظر وی، ارتباط با دیگر دانشمندان و حضور در رخدادهای علمی نیز نقش بسزایی در پیشرفتهای علمی دارد. دکتر «ویلانی» در ادامه گفت: «من امروز شاهد دانشجویان مشتاق بسیاری بودم که میخواستند بدانند چگونه ریاضیات میتواند به شناخت آنها از جهان کمک کند و در هر کشوری جوانان، آینده کشور را نشان میدهند و من امروز بخشی از آینده ایران را دیدم». وی در ادامه، در جلسه دیدار با مسئولان دانشگاه، به موضوع تبادل استاد و دانشجو اشاره کرد و آن را به عنوان یکی از مهمترین زمینههای همکاری توصیف کرد. دکتر «ویلانی» بر ارتباطات شخصی استادان تأکید کرد و گفت: «علاوه بر توافقها و تفاهمنامههای بیندانشگاهی، برگزاری همایشها و کنفرانسهای بینالمللی، راه مناسبی است که به تسهیل روابط بین دانشمندان و استادان کمک میکند». اما از اینها گذشته، او توصیف زیبایی از ریاضیات دارد. به نظر او، خواندن ریاضی مانند تماشای یک سریال پلیسی است، چراکه درک خط اصلی استدلالهای کارآگاهان که به کشف جرم منجر میشود، بسیار مهمتر از خود جرم است. بسیاری او را یکی از بزرگترین ریاضیدانان معاصر میدانند، اما خود او معتقد است مغز انسان برای درک ریاضیات تکامل نیافته است. البته برای آنکه مجذوب دکتر «ویلانی» شویم، لازم نیست حتما پای سخنرانیاش حاضر شویم، بلکه تماشای هیئت ظاهری او نیز کافی است. او مانند اشرافزادگان قرن نوزدهم لباس میپوشد. موهای بلند، کراوات خاصش، عنکبوت روی یقه کت، اندام لاغر و خوشپوشیاش، باعث شده برخی او را به «لیدی گاگای»، ریاضیات تشبیه کنند؛ تشبیهی که چندان هم بیراه نیست، دستکم وقتی که روی صحنه درباره تاریخ ریاضیات و ارتباطش با علوم دیگر سخن میگوید، طرفداران بسیاری دارد و پس از اتمام سخنرانی، بسیار تشویقش میکنند. اما جالبترین موضوع درباره دکتر «ویلانی»، علاقه او به فرهنگ و موضوعات هنری است. پس از اتمام گفتوگویی که با دکتر «ویلانی» داشتم، به او گفتم پرسشهای من به پایان رسید. اگر نکته خاصی مدنظرتان هست که من نپرسیدم، خوشحال میشوم که بگویید. در پاسخ گفت شما پرسشهای خوبی پرسیدید و من خوشحال شدم که به چنین پرسشهایی پاسخ دادم. اما من خیلی دلم میخواست که از من بپرسید وقتی کلمه ایران یا ایرانی را به یک پاریسی یا یک فرانسوی میگوییم، چه چیزی را به یاد میآورد، یا کلمه ایران برای فرانسویها تداعیکننده چه چیزی است؟ آنچه در ادامه میآید، پرسش و پاسخ کوتاهی است که با دکتر «ویلانی» درباره تاریخ و فرهنگ ایران داشتهام. چه پرسش خوبی! راستی فرانسویها ایران را به چیزی میشناسند؟ ایرانیها در چندچیز نام دارند که بهنظر من، اولین آن سینماست. بسیاری از فرانسویها سینمای ایران را دوست دارند و آن را تحسین میکنند. بهنظر من سینما پل ارتباطی برای فرهنگ ایران و فرانسه است. هرچند به نظر من، بسیاری از رسانهها دنبال سوژههای حاشیهای هستند، اما به باور من، سینما یک ابزار نوین است که میتواند بین فرهنگهای گوناگون و ازجمله فرهنگ ایران و فرانسه پل بزند. به نظرم شما باید به کارگردانهای خود افتخار کنید. ولی من گمان میکردم اگر از شما بپرسم چه جنبه از فرهنگ ایران در ذهن فرانسویها پررنگتر است، شما احتمالا ادبیات را مثال بزنید. بله، البته آن هم هست. ایران فرهنگ غنی و سرشاری دارد که در ادبیاتش نمود پیدا کرده و تا جایی که من میدانم، ایرانیها به شاعرانشان افتخار میکنند. آیا میدانستید یکی از دانشمندان بزرگ فرانسه، همنام شاعر برجسته ایران است؟ واقعا؟ نه نمیدانستم. یکی از بزرگان فرانسه، مجذوب و شیفته فرهنگ ایران میشود و بهویژه به «سعدی» که یکی از نامدارترین شاعران ایران است، علاقهمند بود. او به دلیل این علاقه، نام «سعدی» را برای فرزندش انتخاب میکند که امروزه شما این دانشمند را به نام « نیکلا لئونار سادی کارنو» یا به اختصار «سادی کارنو» میشناسید. چه جالب! من «سادی کارنو» را میشناسم و با پژوهشهای او نیز آشنا هستم. «کارنو» فیزیکدان فرانسوی بود که قانون دوم ترمودینامیک را کشف کرد و چرخه کارنو در ماشینهای گرمایی، به نام اوست، اما اصلا گمان نمیکردم نام او، ریشه ایرانی داشته باشد. این هم نشانه دیگری است که نشان میدهد ما انسانها، عوامل بسیاری برای همزیستی در صلح و احترام متقابل به فرهنگهای متفاوت داریم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.