نسلی که در قصهها غایب است
گیسو فغفوری
میگویند اکران فیلم قصهها فرصتی برای اثبات این جمله است که در پایان فیلم از زبان حبیب رضایی جاری میشود: «هیچ فیلمی برای همیشه در کمد نمیماند»؛ اما این فیلم چه داشته است که پیداکردن نقد منفی درباره آن، اندکی سخت بهنظر میرسد. شاید بسیاری نقد فیلمی را که چنین پرفرازونشیب توانسته اکران شود، کمی بدسلیقگی میدانند و عدهای دیگر نیز واقعا آن را میستایند. گاهی نیز میتوان نگاه را همراه تماشاگرانی فراتر از منتقدان کرد؛ همان مخاطبانی که در دو، سه روز اول، فروش بالای 60 میلیونی را برای آن خلق کردند. شاید عدهای بگویند آنان با توجه به حجم زیاد تبلیغات و ترس برداشتهشدن فیلم از روی پرده و برای ازدستندادن فرصت دیدن فیلم، برای دیدنش شتافتهاند. شاید هم همه اینها عواملی تأثیرگذار باشد؛ ولی آیا این نکتههای حاشیهای میتواند فیلم را تأثیرگذار کند یا فیلم را آبکی میکند؟ اینک هفتهای گذشته است و نظرات منفی و مثبت حاشیهای فیلم مطرح شده است. شاید الان فرصتی باشد که فیلم را از منظر یک زن بیننده بررسی کرد و لحظههای حساس آن را برشمرد؛ لحظههایی که در چند اکران مختلف شاهد آن بودهام. نوستالژی قرار نیست هیچ فیلمی همه تماشاگرانش را راضی و خشنود کند. فیلم قصهها هم از این قاعده مستثنا نیست. فیلم برای زنانی که دوران میانسالی خود را میگذرانند، نشانههای آشناتری دارد؛ آنان «نوبر»، «نرگس»، «گیلانه» و «طوبی» را میشناسند. آنان میدانند، جنگ، بمباران شهرها، بیکاری و فقر از نوع دهه 60 چگونه است؛ اما دختران جوان تماشاگر «قصهها» هیچ علقهای به این زنان ندارند. برای آنان حتی فداکاری دختر همسایه و فروش... در برابر داروی فرزندش کمی مسخره میآید. نسلی که اینروزها تماشاگر فیلمها هستند، اهل عمل هستند اما بهنظر میرسد مسئولیت و تعهد در برابر فرزند، آخرین حلقه علاقهمندی آنان باشد. «رخشان بنیاعتماد» آمده و شخصیتهای فیلم خود را به سرانجام رسانده است؛ سرانجامی که شاید بتوان گفت واقعیتِ مسیری است که این شخصیتها باید به آن میرسیدند؛ واقعیتی که ما گم میکنیم یا فراموش میکنیم یا فکر میکنیم شاید برای دیگری اتفاق خواهد افتاد. شاید برای همین است که دختران دانشجو و دبیرستانی تماشاگر فیلم «قصهها» به نظرشان حرفهای «طوبی» شعار است و رفتارهای «باران» توی ذوق میزند. شاید برای همین بود که این فیلم نوستالژی زنان و مردانی در دهه 40 و 50 زندگیشان بود نه جوانان تماشاگر و شاید برای همین روز هفتم جشنواره فیلم، از بین سه فیلم برتر فهرست تماشاگران خارج شده بود. نسل غایب دختران و پسرانی که این روزها به سینما آمده بودند و دست بر قضا در اکرانها زیاد هستند، کاری جز مسخرهکردن این آدمها نداشتند. آنان این شخصیتها را نمیشناختند. نمیدانستند نسل ما در آنروزها این آدمها را ستایش میکردند و اکنون از دیدن آنها خوشحالاند و بر سرنوشت تاریکشان هنوز اشک میریزند. اشکهای ما و یادآوری ما برای آنان غریب بود. جوانترهایی که گریه «فرهاد اصلانی» را میدیدند این گفتوگوها برایشان چندان آشنا نیست. در دنیای وایبر و اینترنت و شبکههای مجازی رابطهها بدون مرز است. بهنظر نمیرسد شناختی از غیرت داشتند و میفهمیدند چرا باید زن در خانهای بماند که در هر دعوا سرکوفت عشقی افلاطونی را میشنود. «رخشان بنیاعتماد» فیلمساز نسل ماست، نسل دخترش «باران» را هم در انتهای فیلم آورده است. «باران» حق دارد عاشق شود و عشق را مسخره کند چون چارهای ندارد؛ اما فیلم «رخشان» فیلم دخترکان دهه 70 نیست. آنان همان دخترانی هستند که در خانه خورشید فراوان هستند و اثری از آنان جز در رفتوآمد به بیمارستان یا حضور کوتاه در دفتر دکتر نیست. آن نسل غایب اینروزها در صفحه حوادث روزنامهها زیادند. شاید در فیلمهای بعدی رخشان بتوان آنها را دید. دخترانی که دیگر اسیر دنیای مردانه مشکلات نیستند و برای غرقشدن فرقی ندارد چه جنسیتی دارند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.