نتایج تلفیق فناوری و پزشکی
آزمایشگاهی به اندازه بند انگشت
بابک فرهادی
آزمایشگاه روی تراشه (LOC)، دستگاهی است که از یک یا چند عملگر آزمایشگاهی روی یک تراشه به ابعاد چند میلیمتر یا چند سانتیمترمربع تشکیل شده است. آزمایشگاه روی تراشهای با حجمهای بسیار کمِ مایعات سروکار دارد. پس از اختراع میکروتکنولوژی (در سال1954)، برای تکمیل ساختارهای نیمههادی در تراشههای میکروالکترونیک، از این فناوری در ساخت حسگرهای فشار استفاده کردند. اولین سیستم تحلیلی آزمایشگاه روی تراشه، یک کروماتوگراف گازی بود که در سال 1979، در دانشگاه استنفورد ساخته شد، بااینحال تنها در اواخر دهه80 و اوایل دهه90 میلادی، پژوهش آزمایشگاهی روی تراشه، در تعداد محدودی از گروههای تحقیقاتی در اروپا، آغاز و باعث توسعه مواردی نظیر میکروپمپها و حسگرهای جریان شد. در اواسط دهه90 میلادی، مشخص شد این فناوری، ابزار جالبی برای پژوهشهای ژنتیک است؛ مثل الکتروفورزهای موئین و میکروارائههای DNA. این موضوع باعث توجه بازار تجاری به این شاخه جدید علمی شد. اولین نهادی که از این تحقیقات حمایت کرد ارتش و بهویژه دارپا (سازمان تحقیقات پیشرفته دفاعی) بود. دلیل توجه دارپا به این تحقیقات، سیستمهای تشخیص عامل در جنگهای شیمیایی-زیستی بود، اگرچه کاربردهای آزمایشگاه روی تراشه، نو و نسبتا کم است، اما علاقه روبهرشد شرکتهای شیمیایی و گروههای پژوهشهای کاربردی، در زمینههای متفاوتی چون تجزیه و تحلیل، مانند تجزیه و تحلیل شیمیایی، نظارت بر محیطِ زیست، تشخیص پزشکی و...، باعث گسترش آن شده است. آزمایشگاه روی تراشه، مزایا و معایب بسیاری دارد؛ از مزایای آزمایشگاه روی تراشه، میتوان به مواردی چون مصرف حجم کم مایعات (اتلاف کمتر، هزینههای کمتر و کمبودن حجم لازم برای تشخیص)، تجزیه و تحلیل سریعتر و زمان پاسخگویی کمتر، کنترل بهتر فرایند بهدلیل پاسخ سریع سیستم، کاهش اندازه ابزارها بهدلیل یکپارچگی بیشتر و حجم کم و قیمت پایین ساخت تراشهها و در نتیجه امکان تولید انبوه و مقرونبهصرفه تراشههای یکبارمصرف اشاره کرد. از معایب آن نیز دو موردِ جدیدبودن و درنتیجه توسعهنیافتگی این فناوری و همچنین غالببودن اثرات شیمیایی و فیزیکی در مقیاسهای کوچک، بیشازهمه جلبِ توجه میکند. فناوری آزمایشگاه روی تراشه، ممکن است بهسرعت به بخش مهمی از تلاش برای بهبود سلامت جهانی تبدیل شود. بیماریهای مسری در کشورهای توسعهیافته، کنترلپذیر هستند، اما همین بیماریها در کشورهای فقیر یا درحالتوسعه، اغلب کُشندهاند. در برخی موارد، کلینیکهای مراقبت از سلامت، داروهایی برای یک بیماری خاص دارند، اما ابزارهای تشخیصی برای شناسایی بیماران دریافتکننده دارو را در اختیار ندارند. بسیاری از محققان بر این باورند که استفاده از فناوری آزمایشگاه روی تراشه، موجب دستیابی به ابزارهای تشخیصی جدیدی خواهد شد. ابزارهای تشخیصی در جوامع توسعهیافته، باید ویژگیهای مهمی داشته باشند، مانند سرعت، حساسیت و خاصبودن برای ارگانیسمهای مختلف، اما در کشورهای درحالِتوسعه، باید به خواصی مثل سهولت استفاده و زمان انقضای ابزارها نیز توجه کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.