راهبرد حفظ سلامت ایرانیان در بلایا
ساختمان ایمن، باید به مطالبه عمومی تبدیل شود
علی اردلان . رئیس آکادمی سلامت در حوادث و بلایا دانشگاه علومپزشکی تهران
«ایران کشوری بلاخیز است. ایران در ردیف پُربلاترین کشورهای جهان قرار دارد. تهران جزء 10 شهر پُرخطر دنیا از نظر بلایا است....»؛ اینها جملاتی است که خواننده محترم بهطور مکرر در جلسات، در کلاسهای درس و در رسانهها شنیده یا خوانده است. اما دلیل آن چیست؟ زلزله؟ خیر. آنچه به ایرانیان آسیب میزند، زلزله نیست، بلکه ساختمان غیرِایمن است. مطالعات مختلف نویسنده این مقاله و سایر محققان در زلزلههای آوج، بم، زرند، دورود، ورزقان، آبدانان و...، نشان میدهد مهمترین عامل خطر مرگ و مصدومیت، تخریب ساختمانهاست. مطالعهای درباره زلزله بم نشان داد تفاوت چندانی در تخریب، بین ساختمانهای قدیمی و جدید وجود ندارد. علاوهبر تخریب سازه ساختمان، بسیاری از آسیبهای جانی و مالی، مربوط به عدم رعایت نکات ایمنی در عوامل غیرسازهای ساختمان (مانند تأسیسات و تجهیزات، در و پنجره، وسایل دکوری و...) است. ایران سالهاست دارای کد مشهور 2008 است. این کد استانداردهای ساخت یک ساختمان ایمن برای زلزله را بیان میکند. کلیه سازندگان موظف به اعمال آن هستند و دستگاههای مربوطه، مسئول نظارت بر حسن اجرای آناند. تخریب ساختمانهای، حتی نوساز در زلزلههای کشور، نشان میدهد بخشهایی از این فرایند نقص دارد. حساسیت و دانش کم سرمایهگذار، سازنده و استفادهکننده نسبتبه زلزله، کمبود دانش فنی برای اعمال کد، ضعف نظارت برای اجرای کد، عوامل اقتصادی و بازار مسکن و...، ازجمله عوامل تأثیرگذار در این زمینه هستند، البته اینکه چه سهمی از تخریب مربوط به کدام عامل است، به تحقیق و بررسی بیشتری نیاز دارد. باید ذکر کرد زلزلههای یک دهه اخیر باعث شده است حساسیت و آگاهی مردم و مسئولان نسبتبه ساختوساز ایمن افزایش یابد. مردم بیشتر درباره زلزله صحبت میکنند و نگران هستند. دستگاههای دولتی و شهرداریها نیز نظارت را جدیتر اعمال میکنند، ولی اهمیت و گستره نگرانی بهجای خود باقی است، البته موضوع منازل مسکونی را باید از ساختمانهای مهم مثل بیمارستان جدا کرد. کد 2008، حداقل استانداردها را بیان و اذعان میکند برای ساخت سازههای مهم باید بررسیها و ملاحظات ویژهای صورت گیرد. تخریب بیمارستان ورزقان، که تنها یکسال از افتتاح آن گذشته بود، نشان داد ظاهرا به این نکته توجه چندانی نشده است. ضمنا مشخص نشد کجای فرایند طراحی، ساخت و بهرهبرداری، اِشکال دارد و راهکارهای پیشگیری از این مشکل برای آینده چیست. شاید از خود بپرسید چرا این مقاله را یک پزشک و متخصص سلامت نوشته است. دلیل آن ساده است. ساختمان غیرِایمن، عامل بروزِ خطر مهمی برای سلامت مردم است، انسانها را میکشد و مصدوم میکند، پیامدهای سوءروانی کوتاهمدت و درازمدت بهجای میگذارد، خانوادهها را ازهم میپاشد و... . بدیهی است که نظام سلامت باید نگران آن باشد، درباره آن تحقیق کند، اطلاعرسانی کند، در تدوین سیاستها و دستورالعملهای مرتبط مشارکت کند و مطمئن شود سلامت هموطنان بهدلیل ساختمانهای غیرِایمن، آسیب نمیبیند. طبق قانون برنامه توسعه کشور، این مأموریت نظام سلامت، بهعنوان «ناظر عالی سلامت»، است، البته نظام سلامت، این فرایند را برای تمام عوامل خطرزایِ سلامت انجام میدهد یا باید انجام دهد، مثل تغذیه، آلودگی هوا، تصادفات جادهای و... . کلام آخر اینکه، یکی از حداقلهای سالمبودن، زندگی در ساختمان ایمن است. برای تحقق این حداقل، لازم است راهبردهای ذیل در کشور بیشازپیش عملیاتی شوند: ارتقای حساسیت و آگاهی جامعه، تبدیل زندگی در ساختمان ایمن به یک تقاضای عمومی، افزایش حساسیت و دانش فنی سیاستگذاران، ناظران و سازندگان به ساختمان ایمن و پیامدهای رعایت نکردن آن، مشارکت بخشهای دولتی و خصوصی، تدوین و اعمال قوانین تشویقی و تنبیهی مترتببر ساختمان ایمن. امید است همراستا با چارچوب جهانیِ کاهش خطر بلایا، که برای سالهای 2015 الی 2030، تدوین شده است و جمهوریاسلامیایران در تدوین آن نقش بسیار فعالی را ایفا کرده است، با تأکیدبر راهبرد «ساختمان ایمن»، شاهد تحقق اهداف این چارچوب، در کشور عزیرمان باشیم تا مرگومیر، صدمات، جمعیت تحتتأثیر، آسیبهای اقتصادی و...، کاهش یابد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.