ما یا آنها؟
پرویز براتی-دبیر گروه هنر
نمایشگاه کتاب مالامال از استعاره است: از یکسو رئیسش، سیدعباس صالحی، آن را بیماری بدحال توصیف میکند که جراحی عمیق هم قادر به درمانش نیست و از دیگرسو، رئیس اتحادیه ناشران عبارت «نفستنگی» را برای توصیف حال آن به کار میبرد و با بیان اینکه نَفَسِ نمایشگاه به شماره افتاده، میگوید: این نمایشگاه حتی قابلیت آن را ندارد که از جمعیت مراجعهکنندهاش بپرسیم به چه علتی به سمت آن سرازیر میشوند. اما چرا مسئولان نمایشگاه کتاب تهران اینچنین به زبان ایما و اشاره و استعاره روی آوردهاند؟ و آیا بهکاربردن استعاره را در مورد رویدادی فرهنگی میتوان دردنُمونی از وضعیت کلی فرهنگ در دولت یازدهم دانست؟ حقیقت آن است که اینروزها بیش از هر زمان دیگری... ... شاهد تقابل گروههای مختلف با یکدیگر در عرصههای گوناگون هستیم. در عرصه فرهنگ، این تقابل، نمودی جدیتر یافته و باعث صفبندی گروههایی شده که هرکدام حقوق خود را مطالبه میکنند. آنچه در دو سال گذشته از عمر دولت یازدهم شاهد بودهایم، بیتوجهی به مطالبات بهمحاقرفته هنرمندان و اهل فرهنگی است که برای یک دهه، عملا، جزء حذفشدگان بودند. شاید یادآوری آن بخش از تجربه مثبت عقبه اصلاحطلبی در دهه 70 شمسی که اتفاقا مربوط به فوران و گوناگونی و تضادهای مطالبات فرهنگی بود، به دولت مستقر، مفید باشد. دولت اصلاحات خوب میدانست که در قبال مطالبات گاه متضاد، باید موضعی شفاف اتخاذ کند و فرهنگ عرصهای نیست که بتوان در مورد آن مماشات و رضایت همه گروهها را جلب کرد. مسلما، هرنوع گشایش و بازشدن فضای جامعه- که خواست جامعه شهری ایرانی است - با اعتراض گروههایی همراه میشود که منافع خود را در این بین از دست خواهند داد. این طرفداری از جانب گروههای حامی دولت سیاستی بود که، از قضا، در دولت نهم و دهم و با رویگرداندن به سمتی دیگر نیز روی داد، اما در دولت یازدهم عملا شاهد سرریزشدن تقابلهای موجود بین «ما» و «آنها» از حوزه فرهنگ و سیاست به حوزههای دیگری همچون سیاست خارجی و اقتصاد بودهایم؛ تقابلهایی که شاید بتوان آنها را از دستور کار دولت حول یک دال گفتمانی به نام «اعتدال» خارج کرد؛ اما در واقعیت موجود اجتماعی و در صورت برآوردهنشدن، منتج به نتایجی میشود که فروریختن بدنه اجتماعی دولت در انتخابات بعدی و قربانیشدن اعتدال فقط یکی از آنهاست. شاید رازورمز استعاره و ایهام را در زبان دولتمردان باید در این محمل جستوجو کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.