ونیز؛ بازی تازه دلواپسی
حسین عبدالهاشمپور
غیرمنتظره بود: هجوم همهجانبه رسانههای دلواپسان به حضور هنر ایران در بیینال ونیز؛ اما کاملا تکراری و کلیشهای. روح و محتوای این حملات مثل همیشه تناسبی با هنر ندارد و اتهامزنی و حاشیهسازی صرف است: ١- فلان هنرمند ضدانقلاب است، آن یکی ضددین؛ هنرمندانی که همشهریان و همسایه دیواربهدیوار من و شمایند و با افتخار زیر پرچم ایران در قلب اروپا، گوشههایی از توانمندیهای هنر معاصر کشورمان را عرضه کردهاند. گویا چنین اتمسفرهایی فقط زمانی که دولت و هنرمندان با هم آشتیاند، به کار میافتد و برای دفع حداکثری و جذب حداقلی، از هیچ ترفندی هم مضایقه نمیکند؛ بههرحال هرکس هنری دارد. ٢- عشق به وطن تاریخمصرف ندارد، مرز هم ندارد، مردمان هر سرزمینی برای خاک و آیین و فرهنگشان جان میدهند؛ پول که پیشکش؛ با وجود علم به چنین مؤلفهای جهانی، اینکه ایرانیان برای حفظ و اشاعه فرهنگ و ارزشهای خود جانها دادهاند و امروز هم کسانی هستند که برای معرفی این فرهنگ، پول پرداخت میکنند، گزاره غیرقابلباور است؟ بخش خصوصی که غرفه دوهزار متری برای معرفی هنر ایران در بیینال ونیز تدارک دیده، قصاص قبل از جنایت میشود: «لابد صرفهای نامشروع میبرد وگرنه چرا باید چنین کاری کند؟!».شاید از همینروست هنرمندانی که عمر خود را گذاشته و موی در راه اعتلای هنر ایران سپید کردهاند، هنوز باید در آزمون وفاداری قبول شوند. یا شاید مثلا باید در انتظار مؤاخذه شهرداری تهران بود که با چه قصد سوئی به جای پاروکردن پول، ١٠ روز تبلیغات محیطی شهری خود را به اکران نقاشی اختصاص داده است... . ٣- اولین اصل نانوشته دلواپسان، عدم اعتماد به گفتههای مقامات دولتی است. نمونه بارز این رفتار که توجه جامعه را به خود جلب کرد، عدم باور گفتههای تیم مذاکرات هستهای ایران است، حتی تذکر مقام معظم رهبری در دیدار با مداحان در ضرورت اعتماد به مسئولان ایرانی هم افاقه نکرده است؛ همین رویه در بیینال ونیز هم با وجود تأکیدات مکرر وزارت فرهنگوارشاد اسلامی بر صحت و سلامت آثار ارائهشده در ونیز، قابل رصد است. ٤- اتهام انتخاب هنرمندان با هدف افزایش قدرت فروش آثارشان هم از آنجور حرفهاست تا میان هنرمندان حاضر و غایب تفرقه افتد؛ کافی است رصد شود هنرمندانی که در شش دوره گذشته به بیینال رفتهاند، چه موقعیت ویژهای به سبب این حضور، در مارکت هنری یافتهاند که حالا همه انگیزه، اعزام گروه تازه باشد؟ ٥- مثبتترین نکته هفتمین حضور ایران در ونیز، حضور یک کیوریتور خارجی آگاه است؛ که عجیب است به این یکی هم خرده میگیرند؛ یکی از روزآمدترین راهکارهای باز معرفی هنر ایران به دنیا بعد از وقفهای ١٠ ساله، همین کیوریتوری یک هنرشناس بینالمللی است؛ بهحتم کسی نمیگوید انتخابهای او صددرصد درست است، اما روزی باید باب چنین راهی باز میشد؛ چه بهتر که در بیینال ونیز با یک چهره شناختهشده ایتالیایی، که حتی برای نفع خودش هم شده تلاش خواهد کرد، این نمایشگاه بهخوبی دیده شود، حاضر شدهایم؛ جالب اینجاست که بسیاری کشورها از همین منظر، کیوریتور خارجی و بهخصوص ایتالیایی استخدام میکنند تا اعتبار و اقبال افزونتری به غرفهشان ببخشند. ٦-بین خودمان هم باشد انسجامی که باید، میان هنرمندان تجسمی وجود ندارد؛ آن حمیتی که اهالی سینما دارند و حمایتهایشان از خانه سینما، اعتراض جمعی به عدم اکران فیلمها... همیشه راهگشاست، در تجسمی دیده نمیشود؛ اینجا دیگی که برای من نمیجوشد... عین مصداق است و همین، زمینهساز سوءاستفاده است. ٧- مثل هر رویداد دیگری، نقدها و ملاحظاتی هم به شیوه حضور ایران در بیینال ونیز متصور است، اما واقعا آنچه اینروزها در مذمت غرفه کشورمان گفته میشود، بیش از یک نقد هنری، یکجور فرصتطلبی سیاسی است؛ دولت و رویکرد فرهنگی دولت، هدف اصلی است، بنابراین هر چندروز، یک رویداد بهانه است؛ بهنظرم دست دلواپسان کاملا رو شده و مردم میدانند آنچه باید بدانند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.