پوتین و انتخابهای دشوار
از دهه 80 میلادی که «ولادیمیر پوتین»، رئیسجمهوری روسیه، در زمره دستگاههای اطلاعاتی اتحاد جماهیر شوروی قرار گرفت، تمایل شدیدی داشت که دست به کارهای سخت بزند. او برای خودش مأموریتهایی را انتخاب میکرد که دیگران از آن فرار میکردند. عناوین مأموریتهای امنیتی او در برلین شرقی نیز همین بود. تا پیش از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1990، برلینشرقی بهصورت جداافتاده از بخش غربی آن بود. بههمین سبک هنگامی که ریاست شهرداری یکی از مشهورترین شهرهای کشور را برعهده گرفت، دست به کارهای سخت زد. یک مأموریت فوقالعاده پیچیده او، انتقال پایتخت سابق تزارهای روس از لنینگراد به سنتپترزبورگ بود؛ نامی اساسی که قبل از انقلاب کمونیستی به رهبری لنین در سال 1917 جایگاه برجستهای داشت. مأموریتهای سخت پوتین همچنان استمرار پیدا کرد تا زمانی که «بوریس یلتسین»، رئیسجمهور روسیه، در سال 1999 او را بهعنوان نخستوزیر برگزید. آن زمان بود که پوتین باقدرت وارد چچن شد و مخالفان را سرکوب کرد. او جنگی بیپروا را در آن منطقه به راه انداخت و بلافاصله بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، به نبرد باندهای مافیایی رفت که بر اقتصاد این کشور چنگ انداخته بودند؛ به ویژه تاجران نفتی و گازی که هریک برای خود تبدیل به غولهایی شده بودند. پوتین همه این باندها را به زیر یوغ دولت مرکزی کشید. یکی دیگر از مأموریتهای خطرناک پوتین، در پیشگرفتن سیاست «دیکتاتوری انرژی» در برخورد با اروپا بود. البته این تعبیری است که «نیکلا سارکوزی»، رئیسجمهور وقت فرانسه، آن را بهکار برد. از طریق بستن همین شیرهای نفت و گازی که از روسیه و از طریق دشتهای اوکراین به اروپا میرسید، بود که مشکل اوکراین پدید آمد؛ مشکلی که امروز به یکی از خطرناکترین پروندههای بینالمللی تبدیل شده است. پیامدهای این بحران، همچنان دامنگیر اروپا و روسیه شده و بهطور کلی روابط بین شرق و غرب را تحتالشعاع خود قرار داده است. پس از پیچیدهشدن مشکل اوکراین و تبدیل آن از یک نزاع داخلی بین طرفداران و مخالفان دولت به یک نزاع بینالمللی بین روسیه از یک طرف و آمریکا و برخی از کشورهای اروپایی از سوی دیگر، بود که پوتین تصمیم گرفت موضعی سخت اتخاذ و بلافاصله اعلام کند جزیره کریمه را دوباره به حاکمیت روسیه بازخواهد گرداند. این برنامه با رفراندوم 16 مارس سال 2014 تکمیل شد و تنش را بین روسیه و کشورهای اروپایی به اوج خود رساند. بهدنبال آن بود که آمریکا و کشورهای اروپایی تحریمهای شدیدی را علیه روسیه اعمال کردند؛ تحریمهایی که اقتصاد روسیه را در آستانه ورشکستگی و فروپاشی قرار داده است. این تحریمها با کاهش شدید قیمت نفت و گاز در سطح جهانی همزمان شد؛ یعنی دو ماده حیاتیای که اقتصاد روسیه بدان متکی بود. کاترین، امپراتور قدیم روسیه، که تقریبا یک ربع قرن این کشور را مدیریت کرده بود، میگفت: «کسی که بر کریمه تسلط داشته باشد، بر دریای سیاه تسلط خواهد داشت». دریای سیاه مهمترین دریای منطقهای در سطح جهان است. جزیره کریمه دارای اکثریتی مسلمان بود که بعدها تزارها، آن را تصرف کرده و بهلحاظ بومشناسی آن را تغییر دادند تا اینکه اکثریت ساکنانش روستبار شدند. امروزه روستبارها 58 درصد از جمعیت این جزیره را تشکیل میدهند. کریمه در دوران اتحاد جماهیر شوروی سابق، به لحاظ اداری تابع اوکراین بود. حال آنکه پیش از سال 1954 جزء خود روسیه بهشمار میرفت. کرملین میگوید اکنون این جزیره را به گذشته بازگردانده است. اما کشورهای غربی میگویند جداکردن جزیره کریمه از اوکراین، یک اقدام افراطی و بیباکانه از سوی پوتین بوده است، زیرا تغییر نقشههای جغرافیایی اروپا، مخاطرات زیادی مانند جنگ را به همراه خواهد داشت. پوتین، امروزه در فکر ایجاد همان دوقطبی حاکم بر جهان در دوران جنگسرد است. از اینرو تلاش میکند با آمریکا مانند یک رقیب مساوی برخورد کند. اما این تفکر به لحاظ سیاسی، استراتژیک و حتی نظامی دشوار است، زیرا کافی نیست که مسکو تنها برای خود یک زرادخانه اتمی وحشتناک داشته باشد تا با آمریکا در سطح خودش برخورد کند، بلکه تفاوتهای اساسی بین جایگاه دو کشور در جاهای دیگری نهفته است. برای مثال درحالی که بودجه نظامی روسیه در سال 2015 میلادی فراتر از صد میلیارد دلار نمیرود، همین بودجه نظامی در آمریکا به بیش از 578 میلیارد دلار میرسد. یکی از گزینههای سختی که امروزه پوتین در برابر خود میبیند، از سرگرفتن پروازهای هوایی بر فراز قطب شمال و در نزدیکی اماکن استراتژیک و حساس شمال اروپاست. پوتین برای احیای دوباره شوروی قدیم، مجبور است دست به این کار بزند، حال آنکه این امر میتواند سایه جنگسرد را دوباره از نو مطرح کند. تصمیم روسیه برای تحویل موشکهای اس-300 همزمان با تحولات یمن، میتواند برگ برنده دیگری را در اختیار پوتین برای عرضِاندام در برابر کشورهای غرب قرار دهد. این در حالی است که دیدیم این کشور در مورد قطعنامه 2216 از حق وتو خود استفاده نکرد؛ در این قطعنامه، متحدان ایران محکوم شده بودند. درمجموع باید گفت ولادیمیر پوتین گزینههای سختی را مقابل خود دارد. اما در برابر او، «باراک اوباما»، رئیسجمهور آمریکا، یک سیاست پراگماتیک را در پیش گرفته است. یکبار اوباما گفته بود: ««پوتین» سومین بلا بعد از «داعش» و بیماری «ابولا»، در جهان است.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.