انفجار خشکی در کره خاکی تشنه
رابین مککی . ترجمه ابراهیم رهنما
نزدیک به یک میلیارد نفر از ساکنان این کره خاکی به علت خشکسالی و کاهش ذخایر زیرزمینی آب با بحران کاهش آب آشامیدنی مواجه هستند. در آینده نیز شاهد نزاع و سهمیهبندی برای کنترل بر منابع آبی خواهیم بود. آب نیروی محرکه برای جریان حیات در جهان است، لئوناردو داوینچی سالها پیش اذعان کرده بود که از شوربختی سیاره خاکی ما این است که ذخایر آبی آن بهطور هولناکی در حال اتمام است. این در حالی است که جمعیت جهانی به رشد روزافزون خود ادامه میدهد، درصورتیکه منبع و ذخایر آبی کرهزمین هیچ افزایشی نداشته است. گزارشهای واصله از اقصینقاط جهان مبنی بر بروز خشکسالی در مناطق بزرگی از جهان و جمعیتی بیش از یک میلیارد نفر که درحالحاضر از هر هفت نفر، یک نفر از آنها در معرض کمبود شدید آب آشامیدنی سالم قرار دارند، بر عمیقبودن پیامدهای حاصل از بحران خشکسالی تأکید میکنند. در سائوپائولو یکی از شهرهای پرجمعیت برزیل که زمانی به شهر قطرههای باران معروف بود، چنان کمبود آب و خشکسالی عرصه را بر جمعیت 20 میلیونی این شهر تنگ کرده بود که ساکنان از سر ناچاری اقدام به حفر چاهکهایی در پارکینگ و زیرزمین منزلشان بهمنظور تأمین آب شیرین کرده بودند. مسئولان شهر هشدار داده بودند که ذخایر آبی بهسرعت در حال تمامشدن است و شهروندان ممکن است تنها دو روز در هفته به آب شیرین دسترسی داشته باشند. مقامات کالیفرنیا نیز اعلام کردهاند که این ایالت وارد یک دوره چهارساله خشکسالی شده است، بهطوریکه ژانویه امسال برای این ایالت خشکترین ماه از آغاز تاریخ هواشناسی بوده است، ولی در عین حال سرانه استفاده از آب در این ایالت در حال افزایش است. مصرف بیرویه آب در خاورمیانه باعث ازبینرفتن علفزارها و افزایش دامنه خشک و لمیزرع بیابانهاست. ایران یکی از مهمترین کشورهایی است که بهشدت تحتتأثیر بحران خشکسالی است، روند غیراصولی و برداشت سنگین از ذخایر آبی برای تولیدات محصولات کشاورزی و همچنین افول شدید بارندگی باعث ازبینرفتن مقادیر زیادی از منابع آبی ایران شده است. امارات متحده عربی نیز برای جبران کمبود آب شیرین، اقدام به سرمایهگذاری سنگینی در بخش مربوط به نیروگاههای آبشیرینکن و تصفیه و بازیافت فاضلاب کرده است، بهطوریکه ولیعهد این کشور، شیخ محمدبن زائد آلنهیان، اعلام کرد درحالحاضر برای ما آب از نفت مهمتر است. در گزارشهای مشابه مربوط به مناطق دیگر، از ماهیت جهانی این بحران خبر میدهد، بهطوریکه در بعضی از مناطق جنوبشرقی آسیا به علت عدم کنترل در برداشت از ذخایر زیرزمینی با بحران کمآبی وخیمی مواجه هستند. بهطور مثال در شرق پاکستان ساکنان ۶۰۰ میلیونی سرزمینی به مساحت ۲۰۰ کیلومتر مربع که در مجاورت دشتی گرم و خشک و سوزان در شمال هند و بنگلادش که یکی از خشکترین مناطق جهان است زندگی میکنند، در معرض بحران وخیم کمآبی هستند. بااینحال تصاویر ماهوارهای آمار نگرانکنندهای ارائه میدهد که بیش از ۷۵ درصد از کشاورزان با استفاده از پمپ اقدام به استفاده بیرویه از آبهای زیرزمینی میکنند که این روند متأسفانه در حال افزایش است. ماهیت بحران زمانی آشکار میشود که سازمان زمینشناسی ایالاتمتحدهآمریکا در گزارشی که اخیرا منتشر کرده است، بیان میکند کل میزان آب شیرین موجود در زمین حدود 10.6 کیلومتر مربع است که به احتساب اضافهکردن یک قطره آب به آن مقدار میتوانیم کرهای با قطر ۲۷۲ کیلومتر ایجاد کنیم که ۹۹ درصد آن متشکل از آبهای زیرزمینی غیرقابل دسترسی است، در مقابل حجم کل دریاچهها و رودخانهها که تمام منابع آب شیرین جمعیت کره زمین را تشکیل میدهد کرهای را با قطر ۵۶ کیلومتر میتواند تشکیل بدهد. قطره کوچک آبیرنگی میتواند زندگی انسانهای زیادی را روی کره خاکی که دمای آن به طرز وحشتناکی در حال افزایش است، حفظ کند. تغییر در بارش باران و آبشدن برفها و یخها سیستم اقلیمی و هیدرولوژیکی بعضی از مناطق جهان را بهشدت تحتتأثیر خود قرار داده است، مساحت یخچالهای طبیعی هرروز بیشتر کاهش مییابد و دهکدهها و شهرهای پیرامونی خود را دچار تغیرات جدی میکند، دولتها و ملتها حلقه رقابتشان را بر سر دستیابی به منابع آب تنگتر میکنند. اختلافات بینالمللی مصر و اتیوپی بر سر طرح سد دوم بر رود نیل به تازگی حلوفصل شده و در آیندهای نهچنداندور شاهد درگیریهای جدیتری خواهیم بود، چیزی شبیه به انفجار خشکی در کره خاکی تشنه. حتی با وجود بارش فراوان باران در سرزمینهایی که در عرض جغرافیایی شمالیتر جهان قرار دارند؛ اما باز هم تغییرات جوی باعث کاهش کمی و کیفی آب شیرین شده است و تهدیدات بزرگی را ازجمله، افزایش دما، افزایش سطح رسوبات، مواد غذایی، آلایندههای ناشی از بارندگیهای سنگین و اخلال در ارائه خدمات درمانی در هنگام بحرانهای سیلزدگی را متوجه حیات بشریت خواهد کرد. بحران کمبود آب جهان را با مشکلی مواجه کرده است که همه نقاط آن را بهزودی درگیر خواهد کرد؛ مطلبی که چندی پیش ژان کتین نخستوزیر سابق کانادا از رؤسای شورای هماهنگی «امکان تأثیر مخرب برخورد سیاسی با بحران کمبود آب» بیان کرد، مبنیبر اینکه شیوه استفاده از ذخایر آبی کره زمین به سادگی آینده بشریت را به خطر میاندازد.
منبع: گاردین
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.