کابینه اجارهای و چالشهای جدید نتانیاهو
اردشیر زارعیقنواتی
شامگاه روز چهارشنبه ششم ماه می و به فاصله تنها دو ساعت از اتمام مهلت «بنیامین نتانیاهو»، رهبر حزب «لیکود»، برای تشکیل کابینه ائتلافی جدید، او با جلب رضایت «نفتالی بنت»، رهبر حزب تندرو متکی به آرای شهرکنشینهای «خانه یهودی» برای مشارکت در کابینه ائتلافی، موفق به کسب حداقل آرای لازم برای تشکیل ائتلاف شد. در ائتلاف اولترای راست جدید اسرائیل، حزب لیکود با احزاب «خانه یهودی»، «کولانو»، «شاس» و «یوتیجی»، در یک همپیمانی دقیقهنودی، توانستند با 61 کرسی از 120 کرسی پارلمان، ائتلاف را تشکیل دهند که بهدلیل اکثریت شکننده آن، با یک کرسی بالای حدنصاب و همچنین تضادهای درونی و بیرونی، از این مجموعه از هماکنون بهعنوان کابینهای بیثبات یاد میشود. ترکیب جدید کابینه نتانیاهو، ملغمهای از راست افراطی، حامیان شهرکنشین در منطقه اشغالی کرانهباختری و احزاب بهشدت مذهبی است و بههمین دلیل، در ذات خود، حامل گرایشات ضدطرح صلح و ضدیت با سکولاریسم جامعه اسرائیل است که در آینده نزدیک، تضادهای اساسی خود را با وضعیت درونی و خواست بینالمللی جهت تشکیل دو دولت مستقل فلسطینی- اسرائیلی بروز خواهد داد. کنارهگیری حزب «اسرائیل خانه ما» به رهبری «آویگدور لیبرمن»، متحد سنتی لیکود، در ائتلاف قبلی یک روز مانده به پایان مهلت، نخستوزیر را در شرایط دشواری قرار داد که برای جلوگیری از پایان مهلت خود برای تشکیل ائتلاف، مجبور شد تمام شروط نفتالی بنت را که تنها هشت کرسی پارلمانی را نمایندگی میکند، بپذیرد. در ائتلاف جدید، یک پارادوکس اساسی وجود دارد که هماکنون نتانیاهو را درگیر کرده و او را بسیار آسیبپذیر میکند. ترکیب کابینه ائتلافی جدید، تصویر یک مجمع جنگی است که از یک طرف بهواسطه نفوذ شهرکنشینان، هرگونه طرح صلح با فلسطینیها که از حمایت جهانی برخوردار هستند را منتفی میکند. ائتلاف جدید در کابینه نتانیاهو، منتج به تشدید دوقطبی سکولاریسم- یهودی، انزوای بیشتر تلآویو و شخص نخستوزیر در جامعه جهانی، گسترش و مصونیت شهرکسازیهای غیرقانونی و مهمتر از همه، تهدید دموکراسی اجتماعی درون جامعه خواهد شد. این زوایا هر چند در شرایط کنونی هنوز به نقطه جوش خود نرسیده است، اما در آینده نزدیک با توجه به فشارهای داخلی و خارجی، به ائتلاف کنونی به شدت فشار میآورد. در صورت به نتیجهرسیدن مذاکرات ایران و کشورهای 1+5 برای حلوفصل اختلافات موجود حول پرونده هستهای ایران، که بهنوعی توازن منطقهای در خاورمیانه را تحت تأثیر مستقیم خود قرار میدهد، سطح این فشارها بر نتانیاهو افزایش خواهد یافت. نخستوزیر با یک خطر دیگر نیز روبهروست و آن مواضع آینده حزب سکولار و میانهرو کولانو است که در مجمع افراطیون مذهبی و ضدصلح درون کابینه ائتلاف حاکم در جریان مباحث و برنامههای آتی کابینه، با یک پارادوکس محتوایی مواجه شده است. اتفاقا به دلیل سیاست راست افراطی ائتلاف موجود و احتمال تشدید انزوای تلآویو، «پاشنهآشیل» کابینه جدید همین حزب کولانو خواهد بود و گروکشی احزابی چون خانه یهودی و دو حزب مذهبی شاس و یوتیجی از نخستوزیر برای کسب امتیازات بیشتر در حوزه سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و امنیتی، میتواند این حزبِ با 10 کرسی را به درِ خروجی کابینه نزدیک کند. به همین دلیل با وجود تضادهای اساسی و موقعیت پارادوکسیکال ائتلاف جدید، نتانیاهو تا روز آخر تلاش داشت با جلبنظر لیبرمن تعداد کرسیهای تحت تسلطش در کنست را به 67 برساند. هر چند حزب لیکود بر خلاف پیشبینیهای قبل از انتخابات توانست با کسب 30 کرسی پارلمانی، همه را سورپرایز کرده و یک پیروزی بزرگ را به حساب زیرکی نتانیاهو واریز کند، اما در ائتلاف جدید، او بیش از آنچه یک نخستوزیر قدرتمند تلقی شود، بیشتر به یک گروگان طلایی میماند که در هر وضعیتی باید مطیع فرامین گروگانگیرهای خود باشد. این وضعیت با توجه به تحولات منطقهای، روند شتابنده بهرسمیتشناختن دولت مستقل فلسطینی توسط پارلمانهای اروپایی، ورود فلسطین به نهادهای حقوقی بینالمللی ازجمله دیوان بینالمللی لاهه، انزوای روزافزون رژیم صهیونیستی در مجامع جهانی و رشد جنبشهای اعتراضی در درون ساخت سیاسی- اجتماعی، اسرائیل را بیش از گذشته تحت فشار قرار خواهد داد. چنانچه در آینده، نتانیاهو موفق به جلب حمایت آویگدور لیبرمن یا حتی معامله بزرگ با حزب اصلی اپوزیسیون نشود، کابوسهای شبانه او همواره شمشیر داموکلس فروپاشی ائتلاف موجود را حس خواهد کرد. از طرف دیگر، ایجاد هماهنگی و حفظ اتحاد موجود به دلیل طیف تندرو و تا حدودی ناهمگون کنونی در کابینه در موجودیت درونی خود و همچنین ایجاد موازنه حداقلی با شرکای خارجی حول چارچوبهای حقوق بینالمللی، برای نخستوزیر بهشدت راستگرا، بسیار سختتر از قبل خواهد بود. تنها موردی که میتواند برای نتانیاهو نقطه قوت تلقی شود، شکست مذاکرات ایران با قدرتهای غربی و به خصوص آمریکا در کنار همسویی سیاسی-امنیتی کنونی بین تلآویو با محور محافظهکار عربی به رهبری عربستان است که در چرخه منازعات فرقهای موجود، تا حدودی میتواند مشکلات اساسی کابینه ائتلافی را بهحاشیه برده و برای او زمان بخرد. شرطبندی روی این وضعیت و تحولات بحرانی منطقه توسط نتانیاهو، هر چند در کوتاهمدت، سرمایهگذاری روی اسب برنده است، اما در شرایط تغییر در موازنههای منطقهای مانند، نشستن روی نوک شمشیر است. جدا از بیثباتی ائتلاف کنونی، نباید در یک موضوع شک کرد و آن اینکه آینده کابینه جدید بهشدت راستگرا و انزواطلب خواهد بود که در آینده، بسیاری از پارامترهای بینالمللی را در تقابل با خود احساس خواهد کرد. بههمین دلایل، با قاطعیت میتوان گفت ائتلاف موجود، موجودیت و قدرت تأثیرگذاری تلآویو در تحولات منطقهای و بینالمللی را بهشدت تنزل داده و از هماکنون او را باید «نخستوزیری با دو چوب زیر بغل» در میانه کارزاری که معادلات بینالمللی بهسرعت در حال دگرگونی و تغییر است، بهحساب آورد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.