افزایش تعداد خودکشی یا انتشار آسان اخبار؟
سعیدآبادی: چند خودکشی پشتسرهم در شهرهای مختلف ایران، برای اولینبار در سالهای اخیر، موضوع مرگ خودخواسته را به رسانه ملی کشانده و تلویزیون در برنامهای به صورت زنده، به بررسی این موضوع پرداخته است. اما سؤال اینجاست که آیا تأثیر دولت اعتدال و امید بر جو رسانهای کشور، یخ تلویزیون را درباره این آسیب اجتماعی باز کرده یا تعداد زیاد خودکشیها سبب شده تا بیشتر از آن گفته شود. دو کارشناس در دو حوزه مختلف، به این سؤال «شرق» پاسخ دادهاند: نعمت احمدی، حقوقدان، میگوید: «خودکشی در جامعه ما و بسیاری از کشورهای جهان، پدیده جدیدی نیست و میتوانیم برای اثبات صحت این عبارت به آمارهای پزشکیقانونی استانهای مختلف نگاهی بیندازیم تا دریابیم خصوصا در سنین جوانی، افزایش ناامیدیهای خاص این دوران، بسیاری را به این انتخاب میکشاند، اما سؤال اینجاست که چرا در چنین شرایطی این پدیده اجتماعی تلخ که سالها از نگاه تلویزیون به دور مانده بوده، انعکاس گسترده پیدا میکند؟ مگر نهاینکه در هشت سال گذشته، بسیاری از اطلاعرسانیها متوقف شده بود، سخنرانیهای بیشماری بههم میخورد و خبری از آنها در رسانهها نمیآمد، حالا چه شده که تلویزیون دست روی مسئله خودکشی گذاشته است؟ در پشت این بزرگنمایی از حادثههای اجتماعی، من شاخکی را میبینم که از پستو در حال ضربهزدن است. موضوع بر سر این نیست که دولت به رسانهها آزادی پرداختن به موضوع خودکشی را داده است یا نه، چراکه تلویزیون در مقام یک رسانه، نه به خاطر آزادی بلکه برای ایجاد چالش با دولت امید رویکردش را تغییر داده تا در فضایی که چشم امید همگان به 10 تیر و پایانیافتن مشکلات هستهای کشور است، نشان دهد از آثار حضور دو ساله دولت امید، ایجاد ناامیدی و البته افزایش خودکشی بوده! درحالیکه دولت در چنین شرایط سختی بهدنبال گسترش امید در سطوح مختلف جامعه است، گروهی که با دولت همراه نیستند، بذر ناامیدی را با انتشار چنین اخباری پرورش میدهند وگرنه نه موضوع خودکشی تازه است و نه کسی از افزایش میزان آن در جامعه بیخبر مانده.» مهدی محسنیانراد، استاد ارتباطات، از منظری دیگر بررسی میکند: «اگر فارغ از اینکه در دانشکدههای ارتباطات وظیفه رسانه را چطور تعریف میکنند، بخواهیم به مدل مشهوری در زمینه جایگاه و نقش رسانهها اشاره کنیم، دو رویکرد میتواند پاسخگوی سؤال شما باشد؛ اول اینکه رسانهها مثل آینهای منعکسکننده شرایط جامعه هستند و دوم اینکه رسانهها همچون تابلوهای راهنماییورانندگی، به رفتارهای عمومی جامعه جهت میدهند. در این بستر، پیش از اینکه سؤال اساسی این باشد که «آیا سانسور اخبار خودکشی کم شده است یا نه؟» باید سؤال را تغییر داد و پرسید اصولا چرا در شرایط فعلی، خودکشی در جامعه زیاد شده است. فارغ از نگاههای جامعهشناسی، مردم براساس آن بخش کوچکی از اتفاقات که در اخبار رسانهها بازتاب پیدا میکنند، درباره وضعیت نگرانکننده خودکشی در جامعه آگاهی دارند و طبعا سؤال اساسیشان به این حوزه مربوط میشود نه سانسور یا عدم سانسور اخبار خودکشی.» او اضافه میکند: «در جامعهای که افراد در صحنه رسانهها مدام انواع تعارضها و تضادها را از سادهترین سطح تا بالاترین سطوح اداره جامعه ملاحظه میکنند، طبعا افزایش میزان خودکشی قابلقبول است. سالها پیش امیل دورکیم با یک تحقیق آماری روی متوفیان کلیساهای مختلف دریافت که بیسامانی شرایط اجتماعی، اصلیترین عامل افزایش خودکشی است که خصوصیترین رفتار فردی در یک جامعه بهشمار میرود. آشفتگی جامعه ما که صد سال است در حال عبور از سنت به مدرنیته هستیم، گواه این است که مسئله خودکشی نیازمند سؤالی بنیادیتر از پرسیدن درباره چرایی و چگونگی انتشار اخبار آن است.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.