«خانم وزیر» و توافقنامه واقعی با ایران
شهرام زرندار
«تهآلیونی» در نقش خود در برنامه درام تلویزیونی CBS «خانم وزیر» آنچه «جان کری» آرزویش را دارد، به دست آورده است، توافق با ایران؛ توافقی که به 36 سال تنشی پایان میدهد که دامن رئیسجمهوری آمریکا را گرفته است. بازیگر نقش «آلیونی»، بهعنوان بخشی از فرایند دیپلماتیک، به تهران میرود و یک رئیسجمهوری تخیلی ایرانی از واشنگتن دیدن میکند. هیچکدام از این دو وضعیت به احتمال زیاد، در آینده نزدیک، خارج از پرده سینما رخ نخواهد داد، اما آمریکا و ایران با پشتیبانی پنج قدرت جهانی دیگر مذاکرات بیوقفهای را برای رسیدن به چشمانداز یک توافق هستهای پیش میبرند.
محمدجواد ظریف هفته گذشته در نیویورک به من گفت: «هیچ دلیلی ندارد که به توافق نرسیم». ما در محل اقامت سفیر ایران در سازمان ملل در طبقه دوم ساختمان لوکس سازمان ملل، جایی که ظریف دو روز قبلتر میزبان کری بود، با هم دیدار کردیم. سایر مسئولانی که درگیر مذاکرات بودند به من گفتند بحثهای دیپلماتها چندان به نسخه اولیه توافقی که در تاریخ دوم آوریل در لوزان سوئیس اعلام شد، نزدیک نیست. آنچه تکاندهندهتر است، این است که پس از 18 ماه مذاکره، حالوهوای مذاکرات تغییر کرده است؛ چه در افکار عمومی چه در دیپلماسی. «خانم وزیر»، درامی تلویزیونی و آمریکایی است که جرأت کرده یک فصل کامل از برقراری روابط دوستانه با ایران را بازسازی کند. این درام با کشف یک کودتا توسط دولت آمریکا شروع میشود. خطوط مطرحشده، همان خطوط معروفی هستند که بر طبق آنها CIA و MI6 در سال 1953، علیه دولت ایران کودتا کردند؛ پایه و اساسی که اکنون طبق این توافق حاصل میشود این است که واشنگتن دیگر از تغییر رژیم سیاسی در ایران حمایت نمیکند، {این رویا} اما هنوز مانند جادویی پابرجا در کنگره هوادار دارد. در ماه گذشته نظرسنجیهای رسمی نشان دادهاند اکثریت قریببهاتفاق آمریکاییها اکنون از یک توافق هستهای با ایران حمایت میکنند. در مورد بسیاری از مسائل دیگر، اوباما از چنین حمایتی برخوردار نیست، اما ایران با اصولگرایانِ خود رودرروست. دکتر ظریف به من گفت: «عقلانیت حکم میکند همه طرفهای مذاکره این حقیت را بهرسمیت بشناسند که در دنیایی جهانیشده شما نمیتوانید مخاطب خود را انتخاب کنید، هر چیزی شما برای صلح با مخاطب خود بگویید، میتواند مخاطب دیگری را بیگانه کند. به این دلیل است که من از صدور یک فکتشیت اجتناب کردهام. من معتقدم که نتیجه نهایی خود باید ببوید نه آنکه عطار بگوید و ما نباید به آن پیچوخم بدهیم».در هفته گذشته دولت اوباما، مبارزه برای جلب حمایت از توافقنامه با ایران را بین شکاکترین مخاطبان، که شامل یهودیان آمریکایی و اسرائیل میشود، تشدید کرده است. سازشهای ممکن در مورد مسائل استراتژیک و اصلی در حال ظهورند. بهطور مشخص در مورد این مسئله که چه وقت تحریمهای اقتصادی تنبیهکننده برداشته خواهند شد، ایالات متحده گفته است برداشتن تحریمها فازبندی میشود، اما ایران تأکید میکند برداشتن تحریمها باید همزمان با حصول توافق انجام شود. مذاکرهکنندگان به من گفتهاند هر دوی اینها رخ خواهد داد. براساس این سناریو، فاز صفر هنگامی شروع میشود که ایران تأسیسات، سانتریفیوژها و ذخایر اورانیوم خود را کم یا تغییر کاربری دهد و صدالبته این اقدامات ایران هنگامی انجام خواهند شد که قبل یا تا سیام ژوئن، طرفین به توافق برسند. فاز صفر هنگامی تمام میشود که آژانس بینالمللی انرژی هستهای بهعنوان دیدهبان هستهای سازمانملل، همکاری ایران را تأیید کند. براساس این سناریو، قدم بعدی این خواهد بود که قطعنامهای از سوی سازمانملل صادر خواهد شد که همکاری ایران را با 1+5 به رسمیت خواهد شناخت و تحریمهای تحمیلشده بهوسیله این نهاد جهانی را لغو خواهد کرد. این یک علامت رسمی است، که براساس آن سایر ملل میتوانند قانونا تحریمهای یکجانبه علیه ایران را لغو کنند. زبان بهکاررفته در این قطعنامه سازمانملل نیز بهنوبه خود موضوع بحث است و در آخرین دور مذاکرات، بهصورت مسئلهای اساسی باقی مانده است. ایالاتمتحده میخواهد تحریم تسلیحاتی جاری بینالمللی را در قطعنامه جدید حفظ کند، ایران میخواهد این تحریم تسلیحاتی لغو شود. هشت هفته آتی دیپلماسی، از سختترین هشت هفتههایی است که ما در مورد مسئله منع گسترش سلاحهای هستهای در ربعقرن گذشته با آن روبهرو بودهایم. «ظریف» تأیید کرد که ماه گذشته لحظات تنشآلودی را در مذاکرات نهایی 9 ساعتهاش با «کری» در لوزان داشته و بهشوخی گفته شاید عصبیشدن طرفین اجتنابناپذیر باشد. ظریف گفته است: «وقتی در بحثی بیپایان درگیر میشوی، شاید دوتا دادوفریاد، کمی از آنهمه استرس و فشار روحی را کم کند»، اما این آخر هفته برای اولینبار، یک پرچم آمریکا در تهران به احتزاز درآمده بود که به آتشکشیده نشد؛ پرچمی در جشنواره بینالمللی فیلم فجر.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.