در نشست موسسه رحمان مطرح شد:
سهم 2/5 درصدی زنان از عرصههای مدیریتی
شرق: یک فعال حقوق زنان با اشاره به پژوهشی که در ارتباط با تجربههای مدیریتی زنان داشته است، اظهار کرد: استراتژیهای مقابلهای، مراقبتی و کنترلی، سه مانع مهم در برابر فعالیت زنان مدیر است. فروغ عزیزی در نشستی، که با عنوان «زنان و تجربههای مدیریتی» در مؤسسه رحمان برگزار شده بود، به حضور کمتعداد زنان در عرصههای مدیریتی اشاره کرد و گفت: طبق آمار سال 1392،حضور زنان در عرصههای مدیریتی حدود 2.5 درصد بوده است و هرچه به سمت عرصههای بالاتر مدیریتی میرویم، از این آمار کاسته میشود. دبیر کارگروه مطالعات زنان انجمن جامعهشناسی ایران، با اشاره به تحقیقاتی که در ارتباط با تجربههای مدیریتی زنان صورت گرفته است، ادامه داد: در متون مختلف، موانع قانونی، سقف شیشهای، اثبات مداوم خود، باندبازی و رقابت اجباری با سایر زنان بهعنوان موانع حضور زنان در عرصههای مدیریتی ذکر شده است. در تحقیقات انجامشده در ایران نیز عوامل مرتبط با این موضوع، در سه سطر فردی، سازمانی، فرهنگی و اجتماعی طبقهبندی شده است. این روزنامهنگار با اشاره به تحقیقی که در ارتباط با تجربههای مدیریتی زنان صورت داده است، گفت: پرسش اصلی در این پژوهش این بود که عوامل اشارهشده بر اساس چه استراتژیهایی مانع پیشرفت زنان به سطوح بالای مدیریتی میشوند و به این منظور با 15 زن مدیر در لایحههای میانی مصاحبههای عمیقی انجام شد. وی با بیان اینکه براساس این تحقیق، سه مدل استراتژی مقابلهای، مراقبتی و کنترلی در برابر زنان برای حضور در عرصههای بالای مدیریتی وجود دارد، در تعریف استراتژی مقابلهای اظهار کرد: در این استراتژی، مجموعهای از عوامل در پی بیقدرتکردن و درنهایت حذف زنان از بازار کار هستند. دبیر کارگروه مطالعات زنان انجمن جامعهشناسی ایران، تبعیض جنسی، خشونت جنسی، عدمرسمیت سازمانی، عدم حضور در لابیگری و روابط غیررسمی محیط کار را از مصادیق استراتژی مقابلهای عنوان کرد و افزود: در تبعیض جنسی، بسیاری از امکاناتی که برای مردان وجود دارد مثل «مأموریترفتن»، برای زنان وجود ندارد. نکته مهم در این ارتباط این است که مأموریتنفرستادن زنان نه به دلیل عدم کفایت بلکه به دلایل فرهنگی و اجتماعی انجام میشود. برای مثال بسیاری از مدیران میگویند ما توان تأمین امکانات رفاهی و اقامتی بهصورت جداگانه برای خانمی که بههمراه چند آقا به مأموریت میرود را نداریم و این کار برای ما مشکل و هزینهبر است یا در برخی از موارد این نکته توسط کارفرما به زنان بیان میشود که « اگر اتفاقی برای شما بیفتد، چهکسی میتواند پاسخگوی خانواده شما باشد».وی با بیان اینکه این تبعیض جنسی به نوعی باعث میشود زنان در جایگاه شغلی خود ماندگار شوند و امکان پیشرفت از آنها گرفته شود، به موضوع خشونت جنسی نیز اشاره کرد و گفت: در این نوع خشونت این زنان ممکن است از سوی ردههای بالاتر مدیریتی مورد مزاحمت جنسی قرار گیرند و یا در ارتباط با ظاهرشان مورد قضاوت قرار بگیرند و بیشتر به جای اینکه به تخصص آنها اهمیت داده شود به ظاهر آنها توجه شود. فروغ عزیزی در تشریح بحث عدم رسمیت سازمانی نیز اظهار کرد: پیشفرضهایی مانند اینکه من نباید به دیگران دستور دهم یا ویژگیهایی مانند «حمایتیبودن» یا «مادرانهبودن» باعث میشود سمت سازمانی این زنان بهرسمیت شناخته نشود. برای مثال از پیشوند «دکتر» و بهویژه «مهندس» برای خانمها به خصوص از سوی زیردستان کمتر استفاده میشود. وی با بیان اینکه در محیطهای کار عموما یک شبکه غیررسمی جریان دارد که از شبکه رسمی قابل تمایز است، اظهار کرد: معمولا این شبکه قبل از برگزاری جلسات رسمی از محتوای تصمیمهایی که قرار است در جلسه گرفته شود، آگاهی دارند و عموما این زنان هستند که به این شبکههای غیررسمی دسترسی کمتری دارند که شاید یکی از دلایل آن میتواند تعداد کمتر زنان در محیط کار باشد. این روزنامهنگار در ادامه ارائه تحقیقش به استراتژی مراقبتی نیز اشاره کرد و گفت: این استراتژی در شکل حمایت از زنان ارائه میشود ولی در نهایت حذف زنان از مناصب مدیریتی را بهدنبال دارد. عدم ارائه مسئولیتها و پستهای خطیر به زنان و حمایت بیش از حد از مدیران زن توسط مدیران مرد بالاتر، نمونهای از استراتژیهای مراقبتی است. دبیر کارگروه مطالعات زنان انجمن جامعهشناسی ایران افزود: حمایت بیش از اندازه مدیران مرد از زنان مدیر در عرصه میانی، این پیام را به زنان منتقل میکند که شما به اندازه کافی برای احراز این پست تخصص ندارید و ممکن است با خطراتی روبهرو شوید. عباراتی مانند «شما مثل خواهر من هستید، من خواهرم را در این موقعیت قرار نمیدهم»، از جمله عباراتی است که در این استراتژی از سوی مدیران مرد استفاده و باعث میشود که جلو پیشرفت زنان بهدلیل حمایت بیش از حد گرفته شود. فروغ عزیزی به استراتژی کنترلی نیز اشاره و تصریح کرد: این استراتژی در برگیرنده مجموعهای از رویدادها است که اعمال زن را در بازار کار کنترل میکند. وی برچسبزنی را یکی دیگر از مصادیق این استراتژی عنوان کرد و گفت: بهخاطر این برچسبها زنان مجبور هستند دائم مراقب خودشان باشند که رابطهشان با دیگر مدیران بالاتر مرد از حد خاصی فراتر نرود، چراکه ممکن است وقتی در سازمان، زن از سوی یک مقام بالاتر مورد حمایت قرار بگیرد برچسبهایی از سوی دیگران به او زده شود. وی مصداق دیگر استراتژی کنترلی را دوگانههای زن خوب- زن بد، زن ضعیف- زن بد و انگهایی مانند مادر «فولاد زره»، «خانمرئیس» و... عنوان کرد و ادامه داد: این مسائل باعث میشود زنان مدام خودشان را مورد قضاوت قرار دهند که آیا من زن خوبی هستم یا نه؟ وی افزود: عباراتی مانند اینکه «من بهعنوان یک زن نمیتوانم فرد راحتی باشم» و یا «اگر گریه کنم ضعیفم و اگر دستور بدهم مادر فولادزرهام» بارها از سوی افراد مصاحبهشونده در این تحقیق بیان شد. عزیزی تصریح کرد: در مورد زنان مجرد بعضا نیز برچسبهایی مانند « دنبال شوهر میگردد» بهکار میرود؛ چراکه متأسفانه براساس تفکر عامه، زنان هر موقعیتی که داشته باشند بازهم به شوهر نیاز دارند و تمام فعالیتهای آنان در این راستا تفسیر میشود.عزیزی در قسمت نتیجهگری از بحث خود گفت: بدون توجه به این موارد و فشاری که به صورت نامرئی بر مدیریت زنان وارد میشود، نمیتوان کمیت زنان در پستهای مدیریتی را افزایش داد و علاوه بر توجه به سهمیههای جنسیتی، باید روی این استراتژیها و نحوه برطرفکردن آنها نیز کار کرد. این فعال حقوق زنان به اهمیت آموزش برای مدیران زن در جهت توانمندکردن هرچه بیشتر آنها اشاره کرد و افزود: در این حوزه نیازمند پژوهشها و تولید دانش بیشتری هستیم. وی ادامه داد: مدیران زن باید این رسالت را در خود احساس کنند که تجارب مدیریتی خود را بنویسند و در اختیار دیگران قرار دهند که مطمئنا حداقلتأثیر آن آگاهیبخشی خواهد بود. عزیزی همچنین در پایان تأکید کرد: آنچه ارائه شد نتایج یک پژوهش کیفی بود و قصد تعمیم نتایج آن را ندارم. ضمن اینکه عوامل فردی و فرهنگی اجتماعی در این پژوهش موردبررسی قرار نگرفته و تنها به عوامل سازمانی پرداخته شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.