مداخله نظامی عربستان در یمن و نگرانیهای منطقهای
میثم بهروش
مداخله نظامی 9 کشور عربی به رهبری عربستان سعودی در یمن، از همان آغاز حملات هوایی در اواخر ماه مارس، واکنش شدید ایران را در پی داشته است. مقامات ایران همزمان با پیگیری اقدامات دیپلماتیک برای کاهش تنشها، تلاش کردهاند با هشدارهای جدی درباره عواقب وخیم تشدید بحران مانند گسترش ناامنیها به داخل خاک عربستان و حتی «سقوط آلسعود» و نیز پیشبینی «شکست قطعی» مداخلهگران، ریاض و همپیمانانش را از ادامه اقدام نظامی منصرف کنند. این واکنشها با توجه به جایگاه نهچندان فرادستی یمن در استراتژی امنیت ملی ایران و موقعیت جغرافیایی آن -که به واسطه عمان فاصله قابلتوجهی از مرزهای آبی ایران داشته و در واقع حیاط خلوت عربستان بهشمار میرود- شاید اندکی اغراقآمیز به نظر آیند، اما حاکی از نگرانیهایی عمیقی هستند. تحلیلهایی از ایندست بر تصوری تکساحتی از سیاست خارجی ایران استوارند و برخی از لایههای زیرین و ابعاد کلیدی بهویژه جنبه «سلبی» یا بازدارندگی آن را نادیده میگیرند. با توجه به پرهزینهبودن همپیمانی با یمن، بهمنزله کشوری بسیار فقیر و درگیر جنگ داخلی، میتوان گفت حمایت از شیعیان حوثی بیش از آنکه گامی برای گسترش نفوذ در منطقه باشد، تلاشی استراتژیک برای «تحدید» عربستان و تحرکهای تهاجمی آن در منطقه، بهویژه در قبال بحران سوریه است. به قدرترسیدن حوثیها در یمن تا حد زیادی ریاض را مشغول مقابله با چالشهای احتمالی ناشی از همسایه جنوبی خود کرده و پیشبرد سیاستهای آن در منطقه از قبیل حمایت از مخالفان «بشار اسد» رئیسجمهوری سوریه، در دمشق و گروههای سنی افراطی در عراق را کندتر میکند. عربستان از آغاز ناآرامیها در سوریه در اوایل سال 2011 در کنار ترکیه و قطر، جزء بزرگترین حامیان دیپلماتیک، مالی و بعدها تسلیحاتی گروههای مخالف اسد بوده و سرسختی قابلتأملی در مقابل گفتوگوهای آشتی ملی بین حکومت و مخالفان به خرج داده که یکی از نمونههای آن، مخالفت با حضور ایران در گفتوگوهای صلح است. ناگفته پیداست هدف نهایی چنین سیاستی، نه بازگشت صلح و ثبات به سوریه، بلکه تضعیف ایران و روابط آن با همپیمانانش در دیگر نقاط خاورمیانه، از طریق حذف دولت بشار اسد یا هر دولت دیگر بهمثابه یک حلقه ارتباطی است. «فاکتور سوریه» در بحران یمن نیز مشهود است. اگر مداخله نظامی اعراب به رهبری ریاض در یمن پیروز شده و به اهداف خود برسد، عربستان و همپیمانانش ممکن است تشویق به تکرار چنین تجربهای در نقاط دیگر خاورمیانه ازجمله سوریه نیز شوند. نزدیکترشدن هرچه بیشتر سه رقیب اصلی ایران در منطقه یعنی ترکیه، عربستان و قطر از آغاز بحران یمن و با وجود اختلافات بسیار -مانند مسئله اخوانالمسلمین- بر این نگرانیها صحه میگذارد. به گزارش روزنامه «هافینگتونپست»، در 12 آوریل 2015، عربستان و ترکیه که دو قدرت سنی و رقیب دیرینه در خاورمیانه بهشمار میآیند، مدتی است مذاکراتی را در سطوح عالی و با میانجیگری قطر برای ایجاد اتحادی نظامی با هدف سرنگونی حکومت اسد در سوریه آغاز کردهاند. بهگفته یکی از مقامات شرکتکننده در این مذاکرات، اگر گفتوگوها بین ریاض و آنکارا با موفقیت پیش رود، مداخله نظامی در سوریه بدون توجه به حمایت یا عدم حمایت آمریکا عملی خواهد شد. دیدار «رجب اردوغان»، رئیسجمهور ترکیه، با «ملکسلمان»، پادشاه جدید عربستان، در ریاض در دوم مارس و بیانیه مشترک آنها مبنی بر افزایش کمک به مخالفان سوری را در اینراستا میتوان تحلیل کرد. جالب آنکه همزمان یعنی در ماههای اخیر، گروههای مخالف بشار اسد موفقیتهای قابلتوجهی را در مناطق شمال غربی سوریه و نیز حومه دمشق به دست آوردهاند که نشان از کاهش اختلافات و افزایش هماهنگیها بین حامیان آنها بهویژه آنکارا و ریاض دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.