شرایط استانیشدن انتخابات مجلس در کشور وجود دارد؟
همه مخالفان و موافقان یک طرح
حسین سخندان: «طرح حاضر که برای استانیشدن انتخابات مجلسشورایاسلامی به مجلس تقدیم شده است، از طریق تغییر و تعیین حدود جدید حوزههای انتخابیه، در پی کسب اهدافی نظیر ارتقای سطح کیفی مجلس، افزایش میزان مشارکت عمومی در انتخابات و جلوگیری از وقوع برخی تخلفات همچون خرید رأی است». این جمله در مقدمه طرح استانیشدن انتخابات مجلس نوشته شده است. چند ماه مانده به انتخابات مجلس دهم، باز هم نمایندگان دوره حاضر برای آنهایی که براساس قانون قبلی از ماهها قبل برنامهریزی کردهاند، نسخهای پیچیدهاند که موافقان و مخالفانی جدی دارد. در طرح مذکور «پرداختن نمایندگان به بررسی امور ملی و پرهیز از صرف اوقات نمایندگی برای امور جزئی با حفظ ویژگی محلی و ملیبودن مسئولیت نمایندگی و جایگزینکردن برنامهمحوری بهجای شخصمحوری» بهعنوان نقطه عزیمت ارائه طرح عنوان شده است. همچنین «ارتقای سطح کیفی و افزایش کارایی مجلس از طریق ایجاد امکان انتخاب داوطلبان شاخصتر با صلاحیتهای برتر» از دیگر اهداف طرح است که گزاره «تعریف محدوده جدید حوزههای انتخابیه سبب میشود تا رقابتهای انتخاباتی در سطح جمعیت وسیعتری انجام گیرد. در چنین حالتی با لحاظ محدودیت امکان انتخاب، صرفا داوطلبانی به موفقیت دست خواهند یافت که در میان جمعیت مربوطه از سوابق و ویژگیهای درخشانتری در مقایسه با سایرین برخوردارند» برای تأیید آن به کار گرفته شده است. گفته شده: «افزایش وسعت حوزههای انتخابیه از سطح تقسیمات فعلی به سطح استانی، داوطلبان نمایندگی را وادار میکند تا به منظور ارتقای قدرت رقابت و کسب پیروزی در انتخابات، ناگزیر از عضویت در گروههای سیاسی و اجتماعی یا گرایش به سمت احزاب و نهادهای مدنی باشد» و از «حذف رقابتهای شدید و اختلافبرانگیز قومی و قبیلهای و تقویت همبستگی ملی» در کنار «کاهش تعداد داوطلبان و هزینههای اجرائی انتخابات» در طرح مذکور سخن به میان آمده است. درعینحال «کنترل تخلفاتی نظیر خرید رأی» اینگونه توضیح داده شده که «یکی از ایرادات وارد بر برگزاری انتخابات به شکل فعلی این است که کوچکبودن محدوده جغرافیایی حوزههای انتخابیه، به کاندیداها اجازه میدهد تا برای جلب و جذب آرای شهروندان، به شیوههای غیراخلاقی نظیر خرید رأی متوسل شوند. طرفداران استانیشدن انتخابات معتقدند با استفاده از این سازوکار، از آنجا که داوطلبان باید در حوزههای انتخابیه بزرگتر به رقابت بپردازند، بنابراین توانایی آنها برای انجام تخلفاتی نظیر خرید رأی، تا حدود زیادی کاهش مییابد». برایناساس مواد پنجگانه طرح «استانیشدن حوزههای انتخابیه انتخابات مجلسشورایاسلامی» تقدیم هیأترئیسه مجلس شده است. دوم اردیبهشت، کلیات این طرح از 233 نماینده حاضر، با 149 رأی موافق 69 رأی مخالف و 9 رأی ممتنع کسب کرد و سپس با پیشنهاد و نظر رئیس برای بررسی بیشتر مجددا به کمیسیون امور شوراها ارجاع شد. استدلال مخالفان در روزهای گذشته استدلالهایی از سوی مخالفان ارائه شده که از سخنگوی شورای نگهبان، سخنگوی وزارت کشور و سخنگوی دولت تا برخی نمایندگان مجلس را دربر میگیرد.
حسینعلی حاجیدلیگانی . نماینده میمه و شاهینشهر
هر کاری از جمله قانونگذاری بدون مطالعه، کاری بیهوده است، باید از موافقان طرح استانیشدن انتخابات مجلس خواست تا پیشینیه پژوهشی این طرح را ارائه کنند. چرا نمایندگان مجلسشورایاسلامی در آخرین سال نمایندگی خود این طرح را ارائه میکنند درحالیکه همان اولین سال نمایندگی خود میتوانستند این طرح را تصویب کنند؟ با اجرای این طرح دسترسی نقاط محروم به نمایندگان کم میشود، درحالیکه افراد نخبه در جامعه با شکل فعلی انتخابات شانس حضور در عرصه نمایندگی را دارند. چنانچه انتخابات استانی شود، اگر فردی در شهر خود 70 درصد آرا را به دست آورد و فرد دیگری در همان شهر 15درصد رأی بیاورد و در سطح استان فردی که در این شهر آرای کمتری کسب کرده، انتخاب شود، تبعات سیاسی و اجتماعی در بین مردم ایجاد میکند. اجرای این طرح درصورتیکه حزب فراگیر وجود داشته باشد، درست است.
محمدرضا تابش . نماینده اردکان
اجرائیشدن طرح استانی انتخابات مجلسشورایاسلامی مستلزم یکسری اقدامات زیربنایی است. یکی از این اقدامات اولیه این است که شوراها به شورای شهر تبدیل شوند و صرفا شورای شهرداری نباشد و بتوانند اقدامات اجرائی شهر از جمله موارد مربوط به برق، گاز و... را پیگیری کنند تا بهاینترتیب نماینده شهر درگیر این اقدامات جزئی نشود و بتواند به وظیفه اصلی خود که تصویب قوانین و نظارت بر حسن انجام امور و قانون است، رسیدگی کند. برخی نمایندگان معتقدند براساس آنچه در قانون اساسی تعریف شده، یک فرد برای حوزه انتخابیهای که انتخابات در آنجا برگزار شده است، نماینده محسوب میشود، اما من معتقدم همانگونه که اکنون برخی نماینده یک یا چند شهر و بخش هستند همانطور میتوانند نماینده کل استان هم باشند. استانیشدن انتخابات مجلس در قالب حرف و شکل، دردی را دوا نمیکند.
اسماعیل جلیلی . نماینده مسجد سلیمان
انتخابات همواره مورد تأکید مردم و جناحهای سیاسی بوده و مردم در تمام انتخاباتهای گذشته مانند انتخابات ریاستجمهوری، شوراها و سایر انتخاباتها همواره حضور داشتهاند ولی در این طرح، ایرادها و ابهامهایی جدی وجود دارد که یکی از آنها این است که ارتباط مردم با وکلای خودشان را دچار اختلال جدی خواهد کرد. تاکنون 30 ایراد از سوی کمیسیون مربوطه در مجلس به این طرح وارد شده است. با تصویب طرح استانیشدن انتخابات مجلس تعداد لابیهای انتخاباتی از 10 لابی به صد لابی افزایش مییابد. با تصویب این طرح امکان شناخت برای نامزدهایی که نه عضو حزب هستند و نه در ائتلافی شرکت دارند و نه حتی پول پاکی دارند، وجود ندارد و حق آنان ضایع میشود. آیا تصویب این طرح افزایش هزینههای انتخابات را برای کاندیداها بهدنبال نخواهد داشت؟ و آیا انگیزههای مردم را کاهش نخواهد داد؟
حسینعلی امیری . سخنگوی وزارت کشور
وزارت کشور بهعنوان برگزارکننده انتخابات با طرح استانیشدن موافق نیست و نظرات خود را بهصورت جامع و کامل درباره علل مخالفت با این طرح اعلام کرده است. مردم در شهرستانها و حتی شهرهای کوچک از طریق ارتباط با نمایندگان، پیگیر مطالبات خود هستند، بنابراین استانیشدن انتخابات سبب میشود این ارتباط دوسویه کمرنگ و ارتباط مردم با بخشی از حاکمیت قطع شود. وجود برخی از ملاحظات قومی و مذهبی نیز از دیگر علتهای مخالفت وزارت کشور با اجرای طرح استانیشدن انتخابات مجلس است زیرا اجرای این طرح بهنفع وحدت ملی و امنیت کشور نیست. بهطور حتم طراحان این طرح نیز با انگیزه خیرخواهانه این موضوع را با استدلال اینکه چهرههای شاخص و ملی در عرصه مجلس حضور داشته باشند مطرح کردهاند، اما در ادوار گذشته انتخابات مجلس، چهرههای بسیار موفق و کارآمدی از شهرهای کوچک به مجلس ورود پیدا کردند.
---------------
نقد حقوقدانان دو حقوقدان کشور نیز نسبت به این طرح، نظر موافق ندارند و سخنگوی شورای نگهبان نیز نظر تلویحی درباره آن ابراز کرده است. نجاتالله ابراهیمیان سخنگوی شورای نگهبان در نشست خبری روز دوشنبه خود به این طرح پرداخته است: این طرح مراحل قانونی خودش برای آنکه شورای نگهبان بتواند بهعنوان یک مصوبه درباره آن اظهارنظر کند را هنوز طی نکرده و همچنان در دست بررسی در مجلسشورایاسلامی است. سابقه طرح موضوع برگزاری استانی انتخابات مجلس وجود دارد، در سال 86 طرحی که با همین عنوان مشابه و حدود چهار سال در دست بررسی مجلس بود، به شورای نگهبان واصل شد و شورا نیز مخالفتش را با استانیشدن انتخابات مجلس بهنحویکه در آن طرح آمده بود، اعلام کرد، عمده دلیل مخالفت شورای نگهبان و اعلام مغایرت، مخالفت با اصولی از قانون اساسی بود که بر مشارکت عمومی مردم و به آرای ملت تکیه داشت. سیدمحمود کاشانی در یادداشتی در خبرآنلاین، به نقد تفصیلی این طرح پرداخته بود که بخشهایی از آن را میخوانید: طرح جدیدی که کلیات آن روز چهارشنبه دوم اردیبهشت 1394 به تصویب رسید از جهت موضوع و دلایل توجیهی آن کوچکترین تفاوتی با مصوبه سال 1382 مجلس ندارد و اعلام وصول این طرح تکراری از سوی هیأت رئیسه مجلس، مغایرت آشکار با قانون اساسی دارد. هنگامی که شورای نگهبان یک مصوبه مجلس را موردبررسی قرار میدهد و بر پایه اصول 72، 94 و 96 قانون اساسی آن را مغایر با قانون اساسی اعلام میکند، مجلس نمیتواند همان موضوع را دوباره بهصورت لایحه یا طرح در دستور کار خود قرار دهد و آن را تصویب کند. تشخیص شورای نگهبان در زمینه مغایرت یک مصوبه مجلس با اصول قانون اساسی، قطعی و غیرقابل مناقشه است. قبلا دلایل مغایرت طرح استانیشدن انتخابات مجلس با قانون اساسی را آوردهام و از تکـرار آن خـودداری و تنها بهنقل دلایل موافقان این طرح تکراری از خبرگزاری ایسنا اشاره میکنم: آقای حسین گروسی گفته است: «... ما هر روز شاهدیم که بسیاری از مراجعان به دفاتر نمایندگان، جوانان هستند که جویای شغل هستند. نماینده مجبور است به بسیاری از امور غیر از وظایفش بپردازد تا مشکل مردم برطرف شود». آقای علی مطهری نیز در موافقت با طرح استانیشدن گفته است: «امروز نمایندگان مجلس موظف به حل مشکلات شخصی و کلان موکلشان شدهاند و حتی گاهی برای رسیدن به این هدف ناچار به شرکت در مجالس ترحیم هستند. حال، آنکه در این شرایط، وقت کمتری برای انجام وظایف اصلی نمایندگان یعنی قانونگذاری و نظارت پیدا میشود..».. آقای احمدعلی مقیمی، موافق دیگر، افزوده است: «این طرح از مجلس پنجم در دستور کار بوده تا درنهایت به مجلس نهم رسیده است و در هر مرحله ایراداتی در مورد آن مطرح میشد... . این طرح باعث ارتقای سطح کیفیت قانونگذاری میشود». مدافعان این طرح میخواهند از یک مقـدمه باطـل یعنی دور نگاهداشتن نمایندگان از دسترس مردم، یک نتیجـه صحیح یعنی ارتقای کیفیت قانونگذاری را بگیرند. این در حالی است که اگر مردم در حوزههای انتخابیه بهدلیل نیاز به اشتغال، وام، ازدواج یا مشکلاتی که در دستگاههای اجرائی و قضائی با آنها دستبهگریبان هستند، بهعنوان آخرین چاره به نماینده خود مراجعه میکنند، دلیل روشن آن این است که دولت و مجلس در حلوفصل مسائل کشور ناتوان هستند و ملت ایران را گرفتار این مشکلات فردی و اجتماعی کردهاند. مدافعان این طرح با سرپوشگذاردن بر این واقعیت، میخواهند نمایندگان را از دسترس مردم و تظلّمات آنان دور نگه دارند. ولی این واقعیت را نادیده میگیرند به فرض آنکه این طرح تصویب شود و نمایندگان، خود را از دسترس مردم در حوزههای انتخابیه دور کنند، چه مرجع و مقامی باید شکایات مردم را استماع کند؟ قانون هدفمندکردن یارانهها که لایحه آن را محمود احمدینژاد به مجلس تقدیم کرد، ولی وزیر امور اقتصاد و دارایی که ارتباط تنگاتنگی با موضوعات مطرحشده در این لایحه داشت، آن را امضا نکرد و درواقع مسئولیت آن را نپذیرفت که این امر بهتنهایی میتوانست بیاعتباری این لایحه را نشان دهد؛ ولی مجلس وقت، آن را اعلام وصول و تصویب و اقتصاد کشور را گرفتار تورم بیسابقهای کرد. آیا تصویب این قانون در مجلس را میتوان به پای مراجعه ساکنان حوزههای انتخـابیه به نماینـدگان خـود دانست؟صدالبته قانون انتخابات یک سده گذشته پاسخگوی پیام اصلی قانون اساسی جمهوریاسلامـیایران نیست، ولـی هیچ ارادهای در رئیسجمهور و مجلس که ابتکار تهیه و تدوین لوایح و طرحها را در چارچوب اصل 74 قانون اساسی در دست دارند برای تصویب یک قانون انتخابات امروزی و دنیاپسند برپایه تجربه انتخاباتی کشورهای پیشرفته وجود ندارد. نعمت احمدی هم در یادداشتی در صفحه اول روزنامه شرق، استانیشدن را سببساز افزایش هزینهها و اتصال کاندیداها به مراکز دارای توانایی مالی و سیاسی دانسته و آن را مغایر با اصول قانون اساسی ارزیابی کرد. مخالفت در سال 86 این طرح قبلا در دوران مجالس ششم و هفتم از سوی شورای نگهبان رد شده بود. شورای نگهبان طرح استانیشدن حوزههای انتخابیه مجلس در برخی استانهای کشور را در جلسه 19/2/1386 بررسی کرد و نظر داد: «این طرح که با اصلاحاتی در جلسه 2/2/1386 مجلسشورایاسلامی به تصویب رسیده است، با بندهای 8 و 15 اصل سوم و نیز با اصل 75 قانوناساسی و نیز با موازین شرع مغایرت دارد. همچنین تبصره 6 مادهواحده این طرح مغایر بند 9 اصل 3 و نیز اصول 6 و62 قانون اساسی است». نوبخت، سخنگوی دولت، هم یادآور شده: «طرح استانیشدن انتخابات مجلس که کلیات آن به تصویب نمایندگان مجلسشورایاسلامی رسید، نیازمند تغییر است. بعضی از استانهای کشور شرایط اجرای طرح استانیشدن انتخابات مجلسشورایاسلامی را ندارند.». با توجه به بررسی سیاستهای کلی انتخابات در مجمع تشخیص مصلحت و همچنین زمزمه مخالفت در سطوح عالی کشور با این طرح، باید منتظر فرجام کار آن ماند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.