|

انگیزه پول‌خواهی ما و هجوم به صفحه‌های مجازی بچه‌پولدارها

روح‌الله شهابی . روان‌شناس

در دو تصادف جداگانه خودروهای لوکس، پنج جوان 20 تا 30ساله جوانمرگ شدند. کاربران شبکه‌های مجازی اجتماعی، به‌سرعت یکی از قربانیان را شناسایی و به صفحه وی هجوم بردند. بسیاری از آنها از جوانمرگی، از دوستی‌های ناتمام و از آرزوهای تحقق‌نایافته ابراز تاسف نکردند و در ادامه حتی توضیح تنها بازمانده یکی از دو حادثه مذکور نیز نتوانست همدلی فراگیر مخاطبان این شبکه‌ها را جلب کند. چرا؟ میل به به‌دست‌آوردن پول، یکی از قوی‌ترین انگیزه‌هایی است که انسان مدرن دارد. در یک تقسیم‌بندی بسیار کلی، انگیزه‌های انسانی، یا زیستی هستند یا روان‌شناختی. انگیزه‌های زیستی مانند گرسنگی و تشنگی مربوط به ماهیت انسان و انگیزه‌های روان‌شناختی مانند میل به پیشرفت فرهنگی هستند. سؤال اساسی این است که «پول‌خواهی» یک انگیزه زیستی است یا محصول صرف فرهنگ؟ در تمامی متون درسی روان‌شناسی به‌ندرت به این انگیزه و پاسخ‌گویی به این سؤال پرداخته شده است بااین‌حال اگرچه به‌نظر می‌رسد پول همانند گرسنگی و تشنگی ریشه‌های انطباقی و سازگارانه فوری نداشته باشد (مانند غذا و آب فورا منجر به سازگاری انسان با محیط نشود)، اما ابزاری نیرومند برای سازگاری زیستی با محیط است. از سوی دیگر و از نگاهی رفتارگرایانه، می‌توان تبیین قابل‌لمس‌تری از گرایش به پول ارائه کرد. براساس روان‌شناسی کنشگر، پول تقویت‌کننده تعمیم‌یافته است، به این معنا که با بسیاری از تقویت‌کننده‌های غیرشرطی مانند خوراک، پوشاک، سلامت، شادی و... همراه شده و تبدیل به یک تقویت‌کننده شرطی بسیار اثرگذار می‌شود و از همین‌رو است که ما مردم برای به‌دست‌آوردن هر خوشایندی که روزی در قبال پرداخت پول به ما ارائه شده است، به جای جست‌وجوی آن خوشایند، به جست‌وجوی پول می‌پردازیم. معنای این موضوع ساده است، یعنی اگر ما برای به‌دست‌آوردن خوشایندهایمان پول پرداخت نمی‌کردیم، تمایلمان برای به‌دست‌آوردن پول، امروزه این‌قدر قوی نبوده است. به‌نظر می‌رسد هجوم کاربران شبکه اجتماعی به صفحه قربانی تصادف پورشه، ماهیتی متفاوت از هجوم آنها به صفحه «لیونل ‌مسی» یا داور بازی ایران و آرژانتین در جام جهانی اخیر دارد و نباید به‌عنوان یک پرخاشگری مجازی تفسیر شود، بلکه این هجوم ریشه در انگیزه نیرومند «پول‌خواهی» داشته است. درواقع بستر لازم برای ارضای انگیزه «پول‌خواهی» برای عموم فراهم نیست و ناچار هزاران نفر از این عمومِ دارای انگیزه نیرومند ارضانشده، در یک «جابه‌جایی جمعی» (نوعی مکانیسم روانی) به صفحه مجازی فردی که می‌پنداشته‌اند مانند آنها نیست، هجوم بردند و در شب اول قبرش هرچه خواستند نوشتند. به این قربانی دوگانه احترام می‌گذاریم و طلب بخشش می‌کنیم. برخی از انگیزه‌ها ممکن است در ابتدا ریشه در انگیزه‌های پایه‌ای‌تر داشته باشند، اما پس از مدتی از آن، استقلال کارکردی و تنها یک رابطه تاریخی با سلف خود پیدا می‌کنند. امروزه جامعه ما با پدیده «بچه‌پولدارهایی» مواجه است که «پول‌خواهی» آنها ریشه در نیازهای نخستین‌شان داشت، اما پس از مدتی و با ارضای کامل این انگیزه‌های پایه، «پول‌خواهی» آنها خودمختاری کارکردی پیدا کرده است. آنها دیگر همانند ما افراد عادی، پول را برای خوراک و پوشاک، مسکن، کاهش درد و بیماری و امنیت و... نمی‌خواهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.