شرایط گذشت مشروط
شاپور اسماعیلیان . حقوقدان
گذشت مشروط از محکومان به قصاص که گاه اخبار مربوط به آن را میخوانیم، یکی از مباحث مهم و دقیق حقوقی است. مطابق ماده 361 قانون مجازات اسلامی«اگر مجنیعلیه یا ولیدم گذشت و اسقاط حق قصاص را مشروط به پرداخت وجهالمصالحه یا امر دیگری کند، حق قصاص تا حصول شرط، برای او باقی است». هرچند اطلاق عبارت «امر دیگر»، ممکن است موجب این برداشت شود که هیچ محدودیت قانونی در ماهیت و مصداق «امر دیگر» نیست اما واقعیت این است که برابر ماده 10 قانون مدنی و مواد دیگر از سایر مقررات موضوعه و منابع معتبر فقهی، این امر یا توافق نمیتواند مغایر با قانون یا شرع باشد. بنابراین نباید متون قانونی را بدون توجه به مقررات موضوعه دیگر، مناط اعتبار یا ملاک عمل قرار داد. ماده مرقوم صراحت دارد: «قراردادهای خصوصی نسبت به کسانی که آن را منعقد نمودهاند، درصورتی که مغایر قانون نباشد، نافذ است». سوای مدتداربودن شرط، مستفاد از ماده 232 قانون مدنی، شرط باید دارای نفع عقلایی، مشروع و انجام آن، مقدور باشد. در غیر این صورت، شرط باطل است. بهعنوان مثال، شرط «نباید تا پایان عمر ازدواج کنی»، شرطی خلاف شرع است. افزون بر این، برخی از شروط، ممکن است فاقد ضمانت اجرا باشد. مانند مورد جوان معتادی که پدرش را به قتل رسانده و اولیایدم از او خواستهاند متعهد شود تا پایان عمر، حق سکونت در شهر تهران را نداشته باشد. اولیایدم به تصور اینکه خواستهشان قانونی و دارای ضمانت اجراست، به فرض تعهد قاتل و ترک موقت تهران، حق قصاص خود را ساقط میکنند؛ اما پرسش این است: بر فرض نقض این تعهد و برگشت مشروط علیه به محل سکونت قبلی، مرجع قضائی چگونه میتواند او را ملزم به اجرای شرط کند؟ آیا چنین چیزی قانونی و عملی است؟ در چنین شرایطی آیا با توجه به اختلافنظر فقها و حقوقدانان برجسته درباره مقررات و مصادیق ماده 959 قانون مدنی راجع به منع سلب کلی حق تمتع یا حق اجرای تمام یا قسمتی از حقوق مدنی و بهویژه درنظرگرفتن مقررات بنیادین حقوق بشری، آیا شرط ترک مادامالعمر محل سکونت، موضوعی قابلمناقشه و بحثبرانگیز نخواهد بود؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.