گردشگری و سیاست
علی شعبانی
طالب ریفاعی، دبیرکل سازمان جهانی گردشگری، در مراسم افتتاحیه هشتمین نمایشگاه بینالمللی گردشگری تهران (بهمن 93)، ضمن دعوت از گردشگران جهان به سفر و دیدن جاذبههای کمنظیر ایران، خواستار حمایت سیاست از صنعت گردشگری شد. وی مهمترین عنصر ارتقای گردشگری را عزم سیاسی معرفی کرد و در نهایت ترویج محصول گردشگری را پایه تمامی اقدامات دانست. میتوان گفت پس از ارتباطات و فضای مجازی، گردشگری فراگیرترین مؤلفه در پیشرفت جهانیشدن است. تعاملات در فضای جغرافیایی- با استانداردهای موردنظر در تعریف سفر- با هر انگیزه و هدفی، خارج از مقوله گردشگری نیست: علمی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، فناوری، سلامت، ورزشی و... . بهعلاوه گردشگری به اعتبار دو کارکرد بسیار مؤثر فرهنگی (اجتماعی) و اقتصادی، از پایههای محوری دیپلماسی عمومی است بنابراین از اساسیترین ابزارهای قدرت نرم است. این، نفی برد گسترده و فراگیر رسانههای گروهی نیست، بلکه تأکید بر اهمیت و تأثیر تعاملات و ارتباطات رویارو و چهرهبهچهره است. گردشگری باوجود رخنمون اقتصادی آن، ذاتا و ماهیتا پدیدهای فرهنگی است: اندیشه، کارکرد و تأثیر آن- چه در بعد فردی و پاسخ به نیازهای روانی و بیولوژیک و چه در بعد اجتماعی- تبادل اندیشهها، باورها، انتقال آیینها و رفتارها، میراث و تاریخ، ایجاد بستر گفتوگوی مستقیم، حتی روانشناسی حرکات و... . گردشگری از این منظر مبنای فرهنگی دارد و از مؤلفههای شکلدهی، جابهجایی، تغییر، تولید و بازتولید فرهنگ است. همچنین با ایده گفتوگوی فرهنگها و تمدنها، پیوستگی و ملازمت تام دارد. سیاست نیز در ذات و ماهیت، پدیدهای فرهنگی است. سیاست و فرهنگ محوریترین مباحث عرصه گفتوگوهای جهانیشدناند. از پیامدهای جهانیشدن، کاهش کارکرد دولتها در حوزههای فرهنگی و تأثیرپذیری مسائل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی از رفتارهای فراملی است. بهعبارتی، در فرهنگ جهانیشده، رفتارهای محلی، بازنمون فرهنگ جهانی است. همپای مسطحشدن جهان در عرصه علم، فرهنگ و اقتصاد، کارکرد دولتها در حوزه محلی و جغرافیای سیاسی پررنگتر میشود. فرهنگها در فضا شکل میگیرند. قوانین سیاسی و اقتصادی، حاصل کنش حکومت و شهروندان است. نهادهای اقتصادی به انگیزهها، تحصیل، پسانداز، سرمایهگذاری، ابداع، بهکارگیری فناوری و...، شکل میدهند. این فرایند سیاسی است که نهادهای اقتصادی مسلط بر زندگی را موجودیت میبخشد. نهاد سیاسی ماهیت فرایند توسعه اجتماعی و اقتصادی را تبیین میکند. حکومت و حکمرانی و اداره جامعه در اختیار نهاد سیاسی است. نهادهای سیاسی بر رفتارها و انگیزش افراد در زندگی واقعی مؤثرند و چارچوب تبدیل استعدادها به نیروهای سازنده را تعیین میکنند. بهلحاظ زیربنایی نیز، گرچه زیرساختهای خدماتی و حمایتی و... به مقدار کافی نیست، ولی با وجود فعالیت بیش از سههزار دفتر خدمات مسافرتی در کشور، صنعت گردشگری، در حد امکانات موجود نیز از اندکبودن درآمد و ستاده، ناخرسند است. چرا کشورهایی مانند ترکیه، مالزی، فرانسه، تایلند، اسپانیا، حتی کشورهای کوچک حوزه خلیجفارس و... در صنعت گردشگری موفقاند، ولی ما نمیتوانیم از ظرفیت این بخش به نحو مناسب بهره ببریم؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.