مهاجرانی که میمیرند
زندگیهایی به قیمت چند بطری آب معدنی
امیلی امرایی
فقط 200 کیلومتر تا سرزمین رؤیاها فاصله داشتند، 800 نفر روی قایق ماهیگیری چشمانتظار بودند تا شبانه در نزدیکی ساحل جزیره لامپدوزای ایتالیا پیاده شوند و دنبال بخت گمشدهشان بروند، اما 700 نفرشان با تمام رؤیاهایی که در سر داشتند غرق شدند و فقط 28 نفر زنده ماندند. خیلیهاشان هنوز حرف نمیزنند، دو فلسطینی که از غرقشدن جان به در بردهاند گفتهاند دلیل غرقشدن، درگیری میان چندمسافر با قاچاقچیان بوده. آنها نزدیک 10 روز است که خواب به چشمشان نیامده، محمد میگوید: «اغلب بچهها بودند که زودتر از بقیه غرق شدند، آنها در طبقه پایین قایق گیر افتاده بودند». با شروع سال 2015 میزان مرگومیر مهاجران غیرقانونی در دریای مدیترانه افزایش چشمگیری داشته اشت. در یکی از بزرگترین و تازهترینِ این تلفات، بیش از 700 مهاجر که اغلب لیبیایی و آفریقایی بودند در آبهای ایتالیا پیش از رسیدن قایقهای نجات شبانه غرق شدند. یک قاچاقچی انسان در گفتوگو با گاردین گفته است: «نمیدانم از 2009 به این طرف چه اتفاقی در دنیا افتاده؟ همه میخواهند مهاجرت کنند، الان در طول ماههای گرم، ما لااقل 20 سفر غیرقانونی در یک هفته داریم و هربار عده زیادی را قاچاقی به اروپا میرسانیم. خیلی از مردم میخواهند با قایق، خودشان را به آنطرف برسانند، حتی اگر شنا هم بلد نباشند و هیچ امیدی به نجات پیداکردن نبینند». محمد عبدالله، مهاجر دیگری است که اینروزها در یکی از بندرهای لیبی در انتظار پرتاب بهسوی سکوی اروپاست، او از دارفور گریخته و خودش را به لیبی رسانده. 21 سالش است و از جنگهای کشورش فرار کرده و در لیبی گرفتار شده. او میگوید: « نه میتوانم در لیبی بمانم و نه اینکه دلم میخواهد به سودان برگردم. برای من در کشور جنگزده سودان نه امنیت و نه عدالت و نه آزادی وجود دارد، اینجا هم مثل کشور من است. من لازم دارم و حتما باید به اروپا بروم». بندر مصراته، میعادگاه مهاجران غیرقانونی و قاچاقچیان انسان است و در این بندرگاه، فقط سه قایق عملیات نجات وجود دارد و در آنسو، در آبهای ایتالیا هم دولت نمیتواند تمام دریا را کنترل کند، هرچند در شش روز گذشته دولت ایتالیا اعلام کرده است بیش از 12 هزار مهاجر سرگردان و رهاشده در دریا را نجات داده و به خشکیهای ایتالیا رسانده است. بهدلیل شرایط جوی مناسب در هفتههای اخیر، شمار مهاجران بهشدت افزایش یافته و ظرفیت مراکز پذیرش مهاجران غیرقانونی برای اسکان در شهر بیهلای ایتالیا کاملا تکمیل شده است و کلیساهای این شهر هم بخش اعظمی از فضایشان را به اسکان مهاجران غیرقانونی اختصاص دادهاند. کاپیتان توفیق آلسکیل، معاون نیروی دریایی لیبی میگوید: «هیچ گریزی نیست، با رفتن بهسوی تابستان اوضاع بدتر میشود و تعداد بیشتری در دریا گرفتار و کشته میشوند، تنها راه حل کمک اتحادیه اروپاست». در بحران افزایش مهاجرتهای غیرقانونی پس از موج انقلابهای عربی و بالاگرفتن بحران و جنگهای داخلی در آفریقا و قدرتگرفتن بوکوحرام، بیشترین آسیب متوجه کودکان در دریای مدیترانه شده است و آمارها خبر از افزایش آمار تلفات در میان کودکانی میدهد که به شکل غیرقانونی و از طریق دریا میخواهند خودشان را به اروپا برسانند. به این آمار باید مرگومیر مهاجران و کودکانی که برای مهاجرت پنهان شدهاند هم اضافه شود. حامیان انقلابهای عربی، اینروزها مدافعان سرسخت جلوگیری از ورود مهاجران به اروپا هستند. درست در روزهایی که معادله تغییر در کشورهایی همچون لیبی و شمال آفریقا حلنشده باقی مانده است و زندگی برای ساکنان این سرزمینها دشوار شده، اتحادیه اروپا درهای خود را به روی مردمان خسته و ناامید این سرزمینها میبندد. پاپ برای مردم مسیحی اروپا سخنرانی میکند و از آنها میخواهد که با برادرانشان مهربان باشند و دست از ترویج مهاجرستیزی بردارند، اما بهنظر، قدرت سیاستمداران و حلقههای مهاجرستیز بیش از تأثیر سخنان پاپ است. هرچند دولت آلمان از جنبش پگیدا حمایت نمیکند، اما در بریتانیا حزب مهاجرستیز طرفداران بسیاری دارد و بهنظر میرسد حزب یوکیپ با برنامههای مهاجرستیزانهاش میتواند پیروز انتخابات بعدی باشد و بهاینترتیب تعداد مهاجرانی که از دل دریا میخواهند خود را به اروپا برسانند و در این راه کشته و غرق میشوند بهزودی افزایش چشمگیری مییابد. رئیس بنیاد بینالمللی«کودکان را نجات دهید» بهتازگی در اعتراض به بیمسئولیتی اتحادیه اروپا در قبال کودکانی که در مسیرهای قاچاق برای ورود به اتحادیه اروپا کشته میشوند، گفته است لااقل ویترین اخلاقی را حفظ کنند، اگر وسعت منطقه عملیات و گشتزنی بیشتر شود شاید بتوان از تعداد کودکانی که همراه والدینشان در این مسیر جان خود را از دست میدهند کاست. درحالحاضر محدوده عملیات برای نجات فقط 30 مایل است؛ در واقع بخش زیادی از نجاتیافتگان با کمک کشتیهای تجاری غیرمسئول از کام مرگ نجات پیدا میکنند. سال 2014 بیش از 25 درصد نجاتیافتگان از دریای مدیترانه از سوی کشتیهای تجاری از آب بیرون کشیده شده بودند، اما بار مسئولیت و بار روانیای که برای خدمه کشتیهای تجاری از این صحنهها بهبار میآید، سبب شده بخش زیادی از کشتیهای تجاری برای روبهرونشدن با این صحنهها، مسیرهای دیگری را برای حرکت انتخاب کنند. در چندسال گذشته دولت ایتالیا با کمک اتحادیه اروپا گروه عملیات و نجاتی به نام «ماره نوستروم» را راهاندازی کرده بود و این گروه عملیاتی، با محدوده گسترده گشتزنی، جلو حجم زیادی از تلفات مهاجران غیرقانونی را در دریای مدیترانه میگرفت، اما از اواخر سال 2014 کار این گروه متوقف شده است و بهجای آن، گروه تریتون بهکار گرفته شده که محدوده کوچکتری برای گشتزنی و نجات دارد و بههمیندلیل، تلفات در این دریا افزایش یافته است. بودجه این گروه جدید، یکسوم گروه قبلی است و باید با سه میلیون یورو در ماه، امنیت و عملیات نجات را پیش ببرد که با توجه به بالارفتن روزافزون تعداد مهاجران، نشان از بیمسئولیتی اتحادیه اروپا در قبال این مرگومیرها دارد. جانبهدربردگان از دریای مدیترانه در حالی پا به خشکی میگذارند که اغلب همقطارانشان در طول این سفر کشته شدهاند. آنها خاطرات دهشتباری از ساعتهایی دارند که روی دریا سرگردان بودند. از تازهترین راویان جانبهدربرده از این لحظهها، برادران دوقلو سوری هستند که خودشان را از شهر حلب در سوریه به لیبی رساندهاند تا به اروپا برسند. علی و محمد، سه هزار یورو به قاچاقچیان لیبیایی پرداختهاند. علی میگوید: «انگار گروگان بودیم، چنان رفتار زننده و زشتی با ما میشد که انگار در جهنم بودیم. فقط خدا با ما بود، آنها ما را در یک اتاق زندانی کرده بودند و هرروز یکتکه نان و نیملیتر آب به ما میدادند. در قایق ما چندکودک بودند و وقتی 15 ساعت تمام با موتور خراب قایق روی آب ماندیم، بچهها و خودمان داشتیم از وحشت میمردیم؛ اما برای محافظت از بچهها هم کاری از دستمان برنمیآمد». در نهایت یک کشتی تجاری نروژی این دو را به همراه 11 زن و کودک نجات میدهد. بچهها و زنها اهل بخش گابن از آفریقا بودند. کشتی نروژی در لحظهای رسیده بود که آنها بر اثر نداشتن آب در آستانه مرگ بودند. آنها میخواستند از جنگ، خشونت و فقر نجات پیدا کنند، اما در این مسیر، مرگ را بهچشم دیدند و مرگ بسیاری از همسفرانشان چنان کابوسی برایشان ساخته است که هرگز فکرش را هم نمیکردند. آنها در بدو ورود به بهشت برین اروپا روی دیگر جهنم را دیدهاند. سازمان صلیب سرخ در ماههای اخیر، بارها از اتحادیه اروپا در برابر بیعملی و بیمسئولیتی نسبت به مرگ و جان مهاجران غیرقانونی انتقاد کرده است، آن هم در روزهایی که سیاستمدارانی با شعار مهاجرستیزی سعی دارند گوی رقابت را در میدان پارلمان کشورهایی همچون بریتانیا بهدست بیاورند. تعداد تلفات از ابتدای سال 2015 نسبت به سال گذشته در دریای مدیترانه 10 برابر شده است، جوئل میلمان، سخنگوی سازمان بینالمللی مهاجرت گفته است آوریل بدترین ماه سال از نظر مرگومیر مهاجران غیرقانونی بوده. او امیدوار است آمارهای وحشتناک کشتهشدگان در دریای مدیترانه سبب شود اتحادیه اروپا در سیاستهای غیرمسئولانه و سختگیرانهاش تجدیدنظر کند؛ زیرا امیدی به بازگشت آرامش، آن هم به این زودی، در سرزمینهایی همچون لیبی و سوریه ندارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.