کدام جامعهشناسی؟
«شکاف عمیقی بین فضای تمیز اینگونه جلسات و واقعیت کثیف اجتماعی وجود دارد. تعداد زیادی واحد پاس میکنیم و دست آخر یک پایاننامه آبکی مینویسیم و تمام! در دانشکدههای علوم اجتماعی ایران، کیفیت جای خود را به کمیت داده است، استادان ضعیف تغییر نمیکنند و تا ابد سر جایشان میمانند، فضای دانشجویی هم راکد و خراب است، بهراستی دستاورد واقعی هشت دهه جامعهشناسی در ایران چیست؟» این سؤالی بود که یکی از دانشجویان در خلال سخنرانی اساتید در روز دوم همایش بزرگ «هشتدهه علوم اجتماعی در دانشگاه تهران» پشت تریبون پرسید و سارا شریعتی به آن اینگونه پاسخ داد: «در جامعه ما که جوانمرگی قاعده است، همین که یک رشتهای، نشریهای، نهادی یا انجمنی بتواند هشت دهه پایداری کند، مهمترین دستاورد است و بهنظرم، این دستاورد را نباید دستکم گرفت. هشت دهه علوم اجتماعی یعنی هشت دهه پایداری در جامعه. بهجز این، دستاوردهای نمادین جامعهشناسی را هم باید مورد توجه قرار داد. همین که امروز دانشجویان و استادان، نقد اساسی و ریشهای به نظام آموزشی دارند، خود دستاورد مهمی است. زیرساختهای ثابتی در این هشت دهه شکل گرفته است؛ مانند انجمن جامعهشناسی، رشتههای تخصصی و نشریات قدیمی. ما مرهون پیشکسوتان این رشته هستیم»؛ پیشکسوتانی همچون غلامحسین صدیقی پدر جامعهشناسی ایران، غلامعباس توسلی استاد بازنشسته دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، باقر ساروخانی و دیگر بزرگانی که نامشان در سخنان اغلب سخنرانان به گوش میرسید و عکسهایشان در نمایشگاه جانبی این همایش به چشم میخورد. این همایش مقارن با هشتادمین سال تأسیس دانشگاه تهران در روزهای یکشنبه و دوشنبه، ششم و هفتم اردیبهشت در تالار ابنخلدون دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد. ازجمله سخنرانان اعلامشده این همایش، استادانی همچون غلامعباس توسلی، یوسف اباذری، سارا شریعتی و باقر ساروخانی بودند و از بازنشستگان این رشته تجلیل شد. بررسی سنتهای آموزشی و پژوهشی علوم اجتماعی در این دوره زمانی، بازاندیشی انتقادی نسبت به سنتهای علمی-پژوهشی، علوم اجتماعی و تحولات سیاسی، ازجمله انقلاب اسلامی و تأثیرات آن بر این علم و بررسی تأثیر پیشگامان علوم اجتماعی از اهداف عنوانشده این همایش بود. همچنین در این همایش در بین سخنرانیها فیلمهایی پخش میشد که در طول دو سال گذشته از استادان و برخی از پیشگامان علوم اجتماعی در قالب تاریخ شفاهی علوم اجتماعی در دانشگاه تهران تدوین شده بود. سخنان یوسف اباذری و سارا شریعتی در این همایش تأملبرانگیز بود. اباذری در سخنان خود از هجوم یک جریان اقتصادی نولیبرال در ایران بعد از جنگ گفت که عوارض آن همچون فقر و بیکاری کارگران، بازاریشدن بخشهایی همچون درمان، سلامت، آموزش و... را شاهدیم و روزبهروز بر میزان آن افزوده میشود؛ رویهای که به اعتقاد او ربطی به این جناح و آن جناح ندارد و همه جریانها به یکسان پیش میبرند. به گمان او، جامعهشناسی بعد از انقلاب بنیادی ندارد و آموزش جامعهشناسی هم به بهانه «تحقیقی» که هیچگاه وارد جامعه نمیشود، تعطیل شده است. سارا شریعتی نیز از ارتباط آکادمی با فضای اجتماعی ایران و از پراتیک در جامعهشناسی گفت. به گمان او، مردم از جامعهشناسان و استادان علوم اجتماعی انتظار دارند به مسائل موجود در جامعه همچون فقر و فساد و شکافطبقاتی پاسخ دهند، در غیراینصورت کسانی هستند که بهجای استادان دانشگاه این وظیفه را برعهده میگیرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.