میل خرید کالایی خاص
بدگمانی به کالاهای جدید و کهنهشدگی سریع آنها که در نقدهای روانکاوانه فرهنگی به آن اشاره شده، بصیرت اخلاقی مهمی درباره بسیاری از جنبههای زندگی روزمره به ما میدهد. رقابت تولیدکنندگان مختلفی که هر یک نام و علامت تجاری خاص خود را دارند و نیز هجوم اغواگرانه تصاویر این علامتها به مصرفکنندگان، ارکان مصرفگرایی سرمایهداری را -که عاطفه در آنجایی ندارد- تشکیل میدهند و نیروی کارسازی است که ورای وعدههای پوچ و اسراف بیحدوحساب جامعه مصرفی عمل میکند. استفاده از علامتهای تجاری تأثیرهای دیگری نیز دارد؛ مردم به این دلیل به خرید کالایی خاص ادامه میدهند که میخواهند همچنان از کیفیات همان کالا برخوردار باشند. علامتهای تجاری، اضطراب مصرف اُبژههایی بیشتر و گوناگون را در ما فرومینشاند. نه فقط مصرفکردن تصاویر علامت تجاری کالای موردنظر به منزله تصاویری ابدی و تغییرناپذیر، بلکه همچنین استفاده از خود آن کالا، موجب فرونشاندن این اضطراب است. یک جفت شلوار جین از نوع لیوایز، فرق چندانی با سایر شلوارهای جین ندارد؛ مزه کوکاکولا با پپسی همهجا یکسان است؛ و -اگر این اصل را تا حد ممکن تعمیم دهیم- همه جوانب تجربه رفتن به رستورانهای مکدونالد (از خوشامدگویی کارکنان رستوران تا مزه همبرگر آن) در همهجای دنیا به نحو شگرفی یکسان است؛ مسلما صنعت غذای حاضری بر برخی اصول روانشناختی دیگر نیز مبتنی است، اصولی از قبیل جذابیتهای کموبیش آنیِ تغذیه با غذای گرم (دریافت خوراک به محض درخواست) و نیز جذابیت غذایی که با دست میتوان خورد. به اعتقاد اغلب محققان، یکی از دلایل اینکه چرا بیشتر کودکان همواره طالب لقمه ماهی و کنسرو لوبیا هستند، تغییرناپذیری اندازه و شکل این غذاهاست. بااینحال، علاقهمندی دائمی آنها به این غذاها، دلالتی روانشناختی درباره یکی از دلایل احتمالی وفاداری خریداران به محصولات آشنا دارد. یکنواختی کالاهای دارای علامت تجاری معین، با خیالپردازی درباره اُبژه مادرانه همواره ارضاکننده، همخوانی دارد؛ اُبژهای که هرگز ضعیف نمیشود، به سبب مطالبات ما تغییر نمیکند و با رویدادهای غیرمترقبه و ناخوشایند ما را شگفتزده نمیکند. هراسهای پارانویایی از مسمومشدن به دست مادری بدسرشت و کینهتوز، ابتداییترین لایه روانی اضطراب کودکان از تغییر غیرمترقبه در غذایشان است. میتوان استدلال کرد بزرگسالان کمتر تحت تأثیر چنین اضطرابی قرار میگیرند و به همین سبب کمتر انتظار میرود که در مصرف روزمره خود خواهان یکنواختی باشند. بااینحال، در جامعهای که همهچیز را به وفور دارد، این خواسته بحقی است که هر تجربه مسرتبخش را بتوان بر حسب جزئیات زیباشناختی آن بازآفرینی کرد و استفاده از علائم تجاری یکی از راههای تحقق همین خواسته است. *کالاها و اُبژههای مسرتبخش، بری ریچاردز، ترجمه حسین پاینده، شماره 19 فصلنامه ارغنون
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.