|

مردی از جنس مروت

علی‌اکبر گلقندشتی-محقق و پژوهشگر

در تاریخ زندگی بشر، رسیدن به سعادت، ازجمله مفاهیمی است که هیچ‌وقت به فراموشی سپرده نشده است. تمام انسان‌ها هدف از حیات را رسیدن به سعادت می‌دانند، هرچند در تعیین مصداق با همدیگر گفت‌وگو و تلاش می‌کنند تعریف خود را از آن واضح کنند. وقتی که دایره مصادیق سعادت گسترده‌تر می‌شود، و سخن از سعادت انسان‌ها به میان می‌آید،‌ گفت‌وگو درباره آن جذاب‌تر می‌شود و نگاه فرهیختگان را به‌سمت خود معطوف می‌کند. پیامبران نیز همواره با هدفِ رساندن انسان به سعادت توسط خداوند مبعوث شده‌اند، ولی در میان انبیا و جانشینان منصوب آنها، تعداد محدودی توانسته‌اند برای مدتی سرپرستی حکومت را برعهده داشته باشند. از پیامبران و جانشین‌های آنان، گزارش زندگی و حکومت آخرین پیامبر محمدمصطفی(ص) و امام‌علی(ع) به ما رسیده است.

در تاریخ زندگی بشر، رسیدن به سعادت، ازجمله مفاهیمی است که هیچ‌وقت به فراموشی سپرده نشده است. تمام انسان‌ها هدف از حیات را رسیدن به سعادت می‌دانند، هرچند در تعیین مصداق با همدیگر گفت‌وگو و تلاش می‌کنند تعریف خود را از آن واضح کنند. وقتی که دایره مصادیق سعادت گسترده‌تر می‌شود، و سخن از سعادت انسان‌ها به میان می‌آید،‌ گفت‌وگو درباره آن جذاب‌تر می‌شود و نگاه فرهیختگان را به‌سمت خود معطوف می‌کند. پیامبران نیز همواره با هدفِ رساندن انسان به سعادت توسط خداوند مبعوث شده‌اند، ولی در میان انبیا و جانشینان منصوب آنها، تعداد محدودی توانسته‌اند برای مدتی سرپرستی حکومت را برعهده داشته باشند. از پیامبران و جانشین‌های آنان، گزارش زندگی و حکومت آخرین پیامبر محمدمصطفی(ص) و امام‌علی(ع) به ما رسیده است.

حکومت پیامبر برای مسلمانان منشأ خیرهای زیادی بوده و هست. در این مختصر به زندگی رسول‌خاتم(ص) نمی‌پردازم، ولی در 1400 سال پیش، مردی تنها با یک پیراهن، سوار بر استر به‌همراه غلام خود وارد شهر کوفه شد. هیچ‌کس باور نمی‌کرد این مرد می‌خواهد «آرمان‌شهر» بشری و نبوی را بر این برج و بارو بنا نهد. او می‌خواست روح دادگری را میان بزرگ‌وکوچک، سیاه‌وسفید، عرب‌وعجم، در تمام کشور‌های اسلامی، با گسترده وسیع آن، بدمد. او به‌راستی حکومت اخلاق‌محور، فضیلت‌گرا و انسان‌مدار را از این افق غبارگرفته به مردم نشان داد. آن روز که وارد شهر کوفه شد با مردم ناسپاس و عهدشکن، پیمان بست هنگام واگذاری حکومت، بیش از آنچه با خود آورده است، با خود نبرد. او آن‌چنان بر این پیمان استوار ماند که پس از 14 قرن، همه جان‌ها تشنه تحقق‌بخشیدن قطره‌ای از آن دریا هستند. همه با حکومت او دانستند سعادت انسان‌ها چگونه ممکن است. سعادت در آرمان‌شهر او، یعنی اینکه حاکمی از نبود امنیت برای یک زن غیرمسلمان در جامعه، آرزوی مرگ کند و بگوید «اگر مسلمانی به‌خاطر بیرون‌آوردن خلخال از پای زن یهود، از غصه بمیرد، چه جای ملامت». (خطبه 27). انسانی که حاضر نیست دنیا را با کوچک‌ترین ظلم و معصیتی به‌دست بیاورد و می‌گوید: به خدا قسم اگر هفت اقلیم را با آنچه زیر آسمان‌های آنهاست به من دهند تا خداوند را با ربودن پوست جویی از دهان مورچه‏ای معصیت کنم، به چنین کاری دست نمی‏زنم و بی‏شک دنیای شما نزد من از برگی که در دهان ملخی است و آن را می‏جود، خوارتر است (خطبه 224)؛ انسانی که از این فضایل به قدر تمام شخصیت‌های انسانی به تنهایی بهره دارد. به‌نظر می‌رسد هرکسی که به وادی علی‌شناسی وارد شود، به وادی حیرت و عشق وارد می‌شود. حتی خواندن زندگی امام‌علی(ع) هم خواننده را به حیرت وام‌دارد و هم مجذوب ایشان می‌کند. رسیدن به این دو نکته است که امام خمینی(ره) در توصیف امیرالمؤمنین(ع) می‌گوید (صحیفه ج11، ص21): من می‌گویم اگر چنانچه پیغمبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم غیر از این موجود تربیت نکرده بود، کافی بود برایش، اگر چنانچه پیغمبر اسلام مبعوث شده بود برای اینکه یک همچو موجودی را تحویل جامعه بدهد، این کافی بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.