دستاوردهای ۸۰ساله داروسازی ایران
تأمین همزمان نیازهای جامعه و دانشگاه
محمد شریفزاده . رئیس دانشکده داروسازی دانشگاه تهران
آموزش داروسازی باید پاسخگوی نیاز جامعه و نیاز گروه علوم پزشکی و پاسخگوی صنعت در ارائه خدمات دارویی باشد، همچنین باید بتواند نیازمندیهای دانشگاه را برطرف کند و علاوه بر آن، در عرصههایی که جنبه فناوری، نوآوری و پژوهش دارد، حرف تازهای برای گفتن داشته باشد. اساس دانشکده داروسازی، سالها پیش و با عنوان دانشکده داروسازی تهران پیریزی شد که مدتی پیش هم 80سالگی این دانشکده را جشن گرفتیم. این دانشکده بر مبنای تحقیق و پژوهش تأسیس شد و خوشبختانه طی این سالها در این عرصهها، بسیار خوب کار کرد. به نظر من عملکرد این دانشکده در عرصه تولید علوم و فناوری و دیگر نیازهای این عرصه و همچنین اشاعه آن در عرصههای بینالمللی، جزء موفقترین زمینههای فعالیت جامعه داروسازی ایران بوده است، اما آن چیزی که تا حدود زیادی مغفول واقع شد و از این پس باید بیشتر به آن توجه کرد، موضوع آموزش داروسازان است. داروسازی که فارغالتحصیل میشود، باید در عرصه ارائه خدمات، حرفهایی برای گفتن داشته باشد. خوشبختانه وجود دورههای تخصصی و بهویژه دورههای داروسازی بالینی، کیفیت آموزش را در عرصههای عمومی بسیار بهتر کرد، همینطور برگزاری دورههای PhD و دورههای تخصصی. همانگونه که اطلاع دارید، ما هماکنون 12 رشته تخصصی داریم که یکی هم تخصص داروسازی بالینی است. این افراد در جهت ارتقای مهارتهای حرفهای، واقعا فعالانه به داروسازی کشور خدمت کردند و به نظر میرسد جایگاه داروسازی را در عرصه ارائه خدمات، بهخوبی ارتقا دادند. باعث افتخار است که همیشه رؤسای بیمارستانها برای حضور داروساز بالینی در بیمارستانها و بخشهای مختلف تقاضا میکردند و متأسفیم که واقعا نمیتوانیم همه تقاضاها را برآورده کنیم. بیمارستانهای ما نیازمند حضور داروسازان و بهویژه داروسازان بالینی هستند و همانگونه که اشاره شد، باید برای این مشکل، چارهای اندیشید. باید وضعیتی را پدید آورد که اکنون که تقاضا وجود دارد، بتوان از این تقاضا به بهترین وجه، بهرهبرداری کرد. به خاطر دارم در سالهای 74 و 75 که داروسازی بالینی کمکم داشت شکل میگرفت، با مقاومتهایی روبهرو میشد، ولی اکنون به مرحلهای رسیدهایم که از این تخصص استقبال و پیگیری میکنند تا بتوانند از این تخصصها استفاده کنند، پس باید به طریقی به این نیاز پاسخ گفت. توجه به آموزش داروسازی و کیفیشدن آموزش داروسازی همیشه مطرح بوده است. برهمیناساس در سال1385 در شیوه آموزش داروسازی، بازنگریهایی صورت گرفت و ضرورت اجرای برنامه آموزش داروسازی بازنگریشده، توسط دبیرخانه شورای آموزش داروسازی به دانشکدهها ابلاغ شد. در مورد بازنگری، باید به موضوع ارائه خدمات و مشاورههای دارویی، گسترش دورههای کارآموزی و کارورزی (چه در عرصه خدمات بیمارستانی و چه در صنعت)، نگاه ویژهای داشته باشیم. برای ارتقای کیفیت آموزش داروسازی موارد دیگری نیز مطرح شد، مثل گرایشیشدن داروسازی. در این حالت هر کس که مایل باشد، میتواند با توجه به علائق خود در زمینه پژوهشها و تحقیقات علمی در زمینه علوم و فناوری دارویی یا در زمینه صنعت فعالیت کند. بههرحال با توجه به این نگرشها بود که نسبت به بازنگری در آموزش داروسازی اقدام شد، اما این بازنگریها همچنان باید تداوم و استمرار داشته باشد. در حال حاضر هم پس از گذشت 10سال، جلساتی برگزار شد و نقطهضعف همچنان همان نقطهضعف سابق است؛ یعنی حضور مؤثر در خدمات دارویی در عرصههایی که جایگاه داروساز است ولی بنا به دلایلی، حضور داروساز در آن عرصهها کمرنگ است. همانگونه که میدانید، برای فارغالتحصیلی در رشته داروسازی حدود 12 ترم و شش سال زمان لازم است. 90درصد ورودیهای دانشکدههای داروسازی پس از شش سال، فارغالتحصیل میشوند. سرانه آموزش هر داروساز حدود 120 تا 150میلیون تومان است. هزینه تأسیس هر دانشکده داروسازی نیز برابر صد میلیارد تومان است. در حال حاضر، حدود 22دانشکده داروسازی در سراسر کشور وجود دارد که 18دانشکده داروسازی دولتی و سه دانشکده هم متعلق به دانشگاه آزاد است که دو تایش اخیرا پذیرش دانشجو را آغاز کرد و یکی دیگر هم دانشکده داروسازی بقیهالله است که آن هم از امسال، پذیرش دانشجوی داروسازی را آغاز میکند. در سال 1392 حدود هزارو800 دانشجو در کل این دانشکدهها پذیرفته شدند. خوشبختانه با نگرش دبیرخانه و دانشکدههای داروسازی و معاونت وزارت بهداشت، این مقدار هزارو800، در سال 93 به حدود هزارو300 نفر کاهش پیدا کرد. اگر با این روند پیش برویم (یعنی با جذب هزارو300 تا هزارو500 دانشجو در سال)، به نظر میرسد تا سال1404 حدود 29هزار دانشجو خواهیم داشت و اگر با همین روند ادامه دهیم، برای دستیابی به استاندارد جهانی (یعنی متوسط جهانی 32 یا 33 داروساز برای هر صد هزار نفر)، احتمالا تا سال1404 به این مقدار خواهیم رسید. نکته حائزاهمیت دیگر، کیفیشدن دانشکدههای داروسازی و اهمیتدادن به موضوع کیفیت در دانشکدههای داروسازی در زمینه آموزش است. به نظر میرسد موضوع آموزش یکی از ضرورتهایی است که امیدوارم در بحثهای کارشناسان و استادان این رشته، به دستاوردهایی منتهی شود و امیدوارم این دستاوردها در اختیار سیاستگذاران قرار گیرد تا به کار دانشکدههای داروسازی هم بیاید و بتوان از آن استفادههای بهینه کرد. طبق آماری که سازمان نظامپزشکی در سال1393 ارائه کرده، ما تا سال93 حدود 18هزار داروساز داشتیم که از این تعداد، حدود 15هزار تا 15هزار و 500 نفر داروساز فعال بودند و در عرصه ارائه خدمت در قسمتهای مختلف فعالیت داشتند و برای رسیدن به برنامههایی که برای سال1404 تنظیم شده، لازم است به این تعداد حدود 13 تا 14هزار داروساز دیگر افزود. آن چیزی که برای خود ما در دانشکدهها حائز اهمیت است، دیدگاه کیفی و پررنگشدن کیفیت آموزش است. کمکگرفتن از همه عرصهها و همه انجمنها و همکاران دانشگاهی و دیگر همکاران و فعالان عرصه صنعت و تولید علم و فناوری، راهکاری است برای اینکه بتوانیم این وضعیت را تا حدودی بهتر کنیم. موضوع دیگر، مهارتهای حرفهای است که امروزه بهشدت نیازمند آن هستیم و این یکی از نقاط ضعف امروزی است که میتوان با اتخاذ یک روند مناسب، آن را برطرف کرد. موضوع مهارتها و تواناییهای حرفهای، جزء یکی از آیتمها و برنامههای دانشکدههای داروسازی قرار گرفته است. تعهد حرفهای هم یکی دیگر از این موارد است و لازم است همکاران داروساز بالینی و دیگر همکاران به این موضوع بسیار مهم هم توجه داشته باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.