ضرورت فراگیری مهارتهای ارتباطی توسط داروسازان
ارتباط صحیح نیازمند آموزش است
فانک فهیمی . استاد گروه داروسازی بالینی دانشگاه علومپزشکی شهیدبهشتی ، مشاور معاونت غذا و دارو در برنامه تحول نظام سلامت
امروزه دیگر بر کسی پوشیده نیست که فراگیری مهارتهای ارتباطی برای هر انسانی، فارغ از شغل و حرفهای که بدان میپردازد، موضوعی بسیار ضروری است و اصول و قواعد مشترکی دارد که برای ارتباط بهتر باید آن را فرا گرفت. شاید بتوان گفت به دلیل آسیبدیدن سلامت جسم و روان، این مسئله در مورد بیماران حساسیت و اهمیت بیشتری دارد. درصورتی که ارتباط میان پزشک و داروساز با بیمار بهنحو صحیحی شکل نگیرد، تأثیر منفی آن را در روند درمان شاهد خواهیم بود. وقتی بیماری مضطرب، ناراحت و با عصبانیت به داروساز مراجعه میکند، داروسازی که مهارتهای ارتباطی صحیح را آموخته است، میداند چگونه با وی برخورد کند که نهتنها عصبانیت او تشدید نشود بلکه آرامش به وی بازگردد. با وجود آنکه افزایش مهارتهای ارتباطی داروسازان تاکنون مغفول مانده، میتوان این قبیل مهارتها را (که در بسیاری زمینهها فراموش شده است)، در قالب اصولی ساده، ارتقا داد. این امر نهتنها در داروخانهها که در بیمارستانها و در ارتباط با داروسازان بالینی نیز بسیار حائزاهمیت است. با توجه به نوپابودن رشته داروسازی بالینی، در صورتی که مهارتهای ارتباطی مناسب از سوی داروسازان بهکار گرفته نشود، آنان از همان ابتدای شروع ارائه خدمت در بیمارستانها، با موانع متعددی روبهرو خواهند شد. این موانع که ناشی از فقدان مهارت در تعامل مؤثر داروساز و پزشک است، سبب شکلنگرفتن ارتباط مناسب میان داروساز و بیمار نیز میشود. داروسازان به دلیل اشرافی که به آثار و عوارض کلیه داروها دارند، میتوانند با افزایش تأثیر بهینه و در عینحال با کاهش عوارض و خطاهای دارویی، نقش اساسی در برقراری امنیت بیمار ایفا کنند و به این شکل، کیفیت درمان را ارتقا دهند. این امر تنها در سایه همکاری داروساز و پزشک میسر میشود که آشنایی با تکنیکها و مهارتهای ارتباطی از سوی هر دو، میتواند به سود نظام سلامت و نتایج درمانی باشد. با توجه به اهمیت این مورد، یکی از کارگاههای همایش امسال متخصصان داروسازی بالینی به موضوع «مهارتهای ارتباطی داروسازان» اختصاص یافته بود. درواقع ایده این سخنرانی از نظرسنجیهایی غیررسمی و بعضا مکتوب شکل گرفت که در بیمارستانها در طول سالها انجام شد. اکثر بیماران بهویژه در مراکز درمانی دولتی، در برگههای نظرسنجی خود ذکر کرده بودند که کادر بیمارستان باید رفتار بهتری با آنان داشته باشند. هرچند در زمینه میزان نارضایتی بیماران از ارائه خدمت داروسازان در مراکز درمانی، آمار مدونی در دسترس نداریم، اما احتمال میدهیم در مقایسه با کشورهای پیشرفته (که در این زمینه اصول ارتباطی را تدوین کردهاند)، عقب هستیم. بیماران در مراکز درمانی با حقوق خود آشنا نیستند. از سوی دیگر، داروسازان هم برای نحوه برخورد صحیح با بیماران مطابق کوریکولوم آموزشی داروسازی تربیت نمیشوند. بنابراین نسبت به اینکه چگونه باید در خدمت بیماران باشند، تا وضعیت روانی بیمار لااقل از آنچه که هست بدتر نشود، آگاه نیستند که متأسفانه این ناآگاهی، گاهی باعث شکست فرایند درمان میشود. در مجموع باید گفت، هرچند فراگیری مهارتهای ارتباطی نیازمند آموزشهای علمی است، اما برای نهادینهشدن، نیازمند تمرین و تکرار است و برپایی کارگاههای مهارتهای ارتباطی که همزمان با «ششمین همایش داروسازان بالینی» برگزار شد، گامی در این راه بود که خوشبختانه با استقبال داروسازان روبهرو شد و این نشاندهنده آن است که داروسازان لزوم فراگیری مهارتهای ارتباطی را احساس میکنند. استقبال از این کارگاه با حدود 200 نفر شرکتکننده (که تا ساعاتی بیش از مدت تعیینشده ادامه یافت)، بر اساس ارزشیابی شرکتکنندگان، کارگاه برتر همایش شناخته شد که این خود تأکیدی است بر احساس نیاز به آموزشهایی از این دست. از دیگر موضوعاتی که داروسازان نیازمند فراگیری آن هستند، یادگیری اقدامهای درمانی اولیه برای بیماران دچار دردهای حاد تا رسیدن پزشک متخصص است که متأسفانه این مسائل در دانشکدهها به داروسازان آموزش داده نمیشود، در حالیکه داروسازان نیازمند آگاهی از آن هستند؛ برای مثال برخورد با بیمار با درد در ناحیه قفسه سینه (آنژین صدری یا به عبارت دقیقتر، سندرم آنژینی و همچنین حملات قلبی) از جمله مواردی است که همکاران داروساز باید آموزش ببینند. اقدامات درمانی اولیه، بهسادگی میتواند نجاتبخش باشد و تا رسیدن پزشک بر بالین بیمار، شرایط بیمار را پایدار نگاه دارد. در طول این سخنرانی برای دکترهای داروساز، آموزشهای سادهای در مورد نحوه برخورد با بیمار قلبی ارائه شد تا در مواجهه با شرایطی که بیمار با حمله قلبی روبهرو میشود از چگونگی استفاده از داروهای دردسترس اطلاع داشته باشند. همچنین تأکید شد اخبار و دستورالعملهایی که از طریق شبکههای اجتماعی غیررسمی مانند وایبر، واتساپ، لاین و... به دست افراد میرسد، ممکن است وضعیت بیمار را وخیم کنند و اغلب پایه علمی ندارند. از جمله این موارد به دستورالعمل سرفه در هنگام درد قلبی اشاره شد که توسط انجمن قلب آمریکا نیز مردود اعلام شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.