بعد از یمن نوبت کجاست؟
محمدعلی عسگری
یمن به همان سرنوشتی دچار شد که پیش از آن عراق، سوریه و لیبی دچار شده بودند. این چهار کشور عربی تقریبا در طول تاریخ معاصر خود نیز سرنوشتی مشابه و مشترک داشتهاند. عراق از یک نظام سلطنتی با کودتای نظامیان به نظامی جمهوری و توتالیتر رسید. سوریه، یمن و لیبی نیز هرکدام بهنوعی همین روند را سپری کردهاند. دراینمیان، تنها مصر است که بهقولی تاکنون از تله جسته است و باید منتظر آینده بود تا دید چه مسیری را در پیش خواهد گرفت. حملات هوایی 27روزه عربستان سعودی هرچند نتوانست حوثیها را تسلیم کند یا «منصور هادی»، رئیسجمهوری مستعفی را دوباره به کاخ ریاستجمهوری عدن یا صنعا بازگرداند، اما توانست زیرساختهای باقیمانده و متلاشی این کشور را متلاشیتر و بهکلی نابود کند. اکنون یمن پس از حملات هوایی میرود تا وارد مرحله جنگهای داخلی کور و بیسرانجامی شود که سربازانش پابرهنههای بیخانمانی خواهند بود که جز «قات» هیچ نوشدارویی برای دردهای بیپایانشان نمییابند. توازن قوا در داخل یمن بهگونهای است که هیچیک از طرفهای درگیر یعنی القاعده، حوثیها، «علیعبدالله صالح»، رئیسجمهوری سابق این کشور، منصور هادی و نیز جداییخواهان جنوب قادر به غلبه بر دیگری نیستند و نمیتوانند با یک ابتکار عمل خاص خود، کشور را از این بحران نجات دهند. این امر هرچند میتواند مقدمهای برای رشد یک عقلانیت ملی و تفاهم بین گروههای دلسوز یک جامعه باشد تا کنار هم بنشینند و مشکلاتشان را حل کنند، اما در یمن، کمااینکه در سوریه و عراق، وضعیت به این صورت نبوده و نخواهد بود. به بیان دیگر، بحران یمن نیز مانند بقیه اگر صرفا متعلق به این کشور و گروههای نقشآفرین درون آن بود، میتوانست آیندهای امیدوارکننده داشته باشد، اما از آنجا که یک سر بحران داخلی این کشورها در بیرون از مرزهای آن و در گیرودار یک جنگسرد منطقهای است که رقم میخورد به این آسانی نمیتوان شاهد گشایشی در آن بود. این تجربهای است که از چهارسال پیش در سوریه مدام در حال تکرار است و پیش از آن نیز در عراق تجربه شده بود. حتی میتوان گفت این تجربه تلخی است که پیشتر از همه این کشورها، سالهای گذشته لبنان را درگیر جنگی داخلی و 15ساله کرد؛ جنگی که بازیگران اصلیاش در خارج از مرزهای این کشور فرمان میراندند. البته طنز تلختر این ماجرا آن است که کشورهای غربی و اروپایی نیز کماکان نقش توأمان نظارهگری و «مهار دوجانبه» و «چندجانبه» را ایفا خواهند کرد؛ یعنی تنها در صورتی دست به تحرکی در سطح سازمانمللمتحد یا نهادهای حقوق بشری یا ائتلافهای بینالمللی میزنند که بحران به شکلی درآید که منافع اقتصادی و سیاسی کسی یا کسانی را مورد تعرض قرار داده باشد. ائتلاف بینالمللی ضدداعش در عراق نیز زمانی تشکیل شد که اختاپوسی به نام «داعش» با ردکردن همه خطوط قرمز، توحشی را به نمایش گذاشت که امنیت بینالمللی را تهدید میکرد وگرنه داعش از یکسال پیشتر در همان استان «الانبار» حضور داشت و با دولت بغداد میجنگید بدون اینکه جامعه بینالمللی نسبت به آن ذرهای حساسیت یا توجه داشته باشد. در همین ماجرای یمن نیز دیدیم زمانی ناوهای آمریکایی راهی سواحل یمن شدند که پیشتر، ناوهای دیگری خود را به آنجا نزدیک کرده و بیم آن میرفت جنگسرد منطقهای به یک جنگ گرم تبدیل شود و آن وقت باز بیم آن میرفت که توازن منطقهای به سود یکی از دو رقیب برهم خورده و رشته امور از دست همگان خارج شود. جهان غرب، خاورمیانه کنونی را هرچند ناامن، اما بیخطر و ایدهآل میبیند و حتی از شعلهورترکردن این آتشها بهصورتی کنترلشده ابایی ندارد زیرا باوجود سربریدنهای داعش و عملیات انتحاری القاعده و همه انفجارها و ویرانیها، جریان نفت در ارزانترین سطح ممکن ادامه دارد، بازار سلاح در گرانترین سطح موجود هرروز گرمتر از دیروز میشود و دادوستدهای اقتصادی نیز کماوبیش استمرار دارد. بنابراین هرچند خودسری و نابخردی برخی گروههای تروریستی که خبرنگاری را ذبح کرده یا مجسمهای را تخریب میکنند، ممکن است خاطر جهان غرب را آشفته کند، اما در کل، هیچجایی برای نگرانی وجود ندارد. جهان درمجموع در حال رشد و تکاپو بوده و خاورمیانه نیز در کورهای از جنگ، مرگ و ویرانی سوخته و به دوران پیش از تاریخ و تمدن بشری عقبگرد میکند. در همین جنگ یمن صدها خانه ویران شد. صدها کودک جان خود را از دست دادند. هزاران نفر کشته و دهها هزارنفر دیگر مجروح یا آواره شدند. چه اتفاقی افتاد؟ پیشتر از آن، در جنگ 51روزه غزه همینها در آمارهایی بیشتر تکرار شد. چه اتفاقی افتاد؟ هیچ! اینروزها داریم عادت میکنیم به جای اینکه راهحلی برای پایان این جنگها - که از شروع جنگ اعراب و اسرائیل تاکنون بیوقفه ادامه دارد- یا مرهمی برای یکی از این زخمها داشته باشیم، از خود بپرسیم فردا نوبت به کدام کشور دیگر میرسد؟ راستی بعد از یمن نوبت کجاست؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.