|

درباره کتاب «سینمای ارول موریس»

در جست‌وجوی حقیقت

شرق:ارول موریس، نامی بسیار آشنا برای دوستداران سینمای مستند و حتی سینمادوستانی است که به‌طور پیگیر سینمای مستند را دنبال نکرده‌اند. ارول موریس، کارگردان مستندهای معروفی است مثل «غبار جنگ» که برنده جایزه اسکار شد، «دروازه‌های بهشت»، «خط آبی باریک»، «آشنای ناشناخته» و «تاریخ مختصر زمان». او در کنار این فیلم‌های مستند، یک مقاله‌نویس دقیق و بسیار پرکار هم هست و انگار هیچ‌چیزی برای موریس به اندازه ثبت واقعیت و کشف حقیقت مهم نیست و نمونه‌اش همین فیلم «خط آبی باریک» (عنوان فیلم اشاره به نوار آبی‌رنگ لباس پلیس آمریکا دارد) است که درباره رندال دیل آدامز است؛ مردی که به جرم قتلی که مرتکب نشده بود، به زندان افتاد و بعد هم به حبس ابد محکوم شد. اهمیت فیلم موریس در این است که در آن چنان زوایای مختلف این پرونده را بررسی کرد و چنان بر بی‌گناهی دیل آدامز اصرار داشت و با مدرک نشان می‌داد او بی‌گناه است که در نهایت به کمک این فیلم و تلاش‌های وکیل دیل آدامز، او یک سال بعد از اکران فیلم در سال 1988 از زندان آزاد شد. «غبار جنگ» هم نمونه دیگری از مستندهای تأثیرگذار و رشک‌برانگیز ارول موریس است. این فیلم درباره وزیر دفاع سابق آمریکا یعنی رابرت مک‌ناماراست؛ فیلمی که زندگی مک‌نامارا را بهانه می‌کند برای واکاوی ذات جنگاوری مدرن در دنیای معاصر؛ فیلمی که موسیقی آن را فیلیپ گلس ساخته بود و به شکلی موضوع دشواری تصمیم‌گیری در لحظات بحرانی را هم دست‌مایه قرار می‌داد. این فیلم که در بخش غیررقابتی جشنواره فیلم کن نمایش داده شد، برنده اسکار و جایزه بهترین مستند از جوایز فیلم مستقل اسپیریت شد. اما آیا موضوعات اجتماعی و سیاسی تنها دغدغه‌های موریس هستند؟ نه، او هم مثل هر اندیشمندی، انسانی چندبُعدی است. نمونه‌اش مصاحبه درخشان و پرجزئیات و جذاب او با ورنر هرتزوگ، فیلم‌ساز آلمانی است که در سایت «بلیور» منتشر شده است یا مقاله‌ای که برای فیلم «بازی کشتار» جاشوآ اوپن‌هایمر نوشته است. این دو مطلب گزینه‌های مناسب غیرسینمایی موریس هستند که به مخاطب نشان می‌دهند او چطور در سوژه‌هایش نگاه می‌کند و چطور به آنها عمیق می‌شود. درباره موریس کتاب‌های بسیاری نوشته شده است اما اخیرا کتابی به زبان انگلیسی درباره او منتشر شده است که فیلم‌هایش را یکی‌یکی بررسی می‌کند و می‌تواند مقدمه‌ای بسیار مناسب برای ورود به دنیای فیلم‌سازی موریس باشد و البته کتاب خوش‌خوانی برای کسانی هم هست که با موریس خیلی خوب آشنا هستند. این کتاب «سینمای ارول موریس» نام دارد و در 9 فصل و در 304 صفحه، کارنامه حرفه‌ای این کارگردان را بررسی کرده است. این کتاب را دیوید رشا نوشته و انتشارات دانشگاه وسلیان آن را منتشر کرده است. رشا در کالج بیرمنگام جنوبی در رشته «مطالعات فیلم و رسانه» تدریس می‌کند. او که دکترایش را از دانشگاه ویسکانسین گرفته، متخصص فیلم‌های مستند و تبلیغات تلویزیونی است. همین کتاب نشان می‌دهد او چطور با جملاتی ساده و بدون دشوارنویسی‌، لایه‌های فلسفی و پنهان فیلم‌های ارول موریس را بیرون می‌کشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.